سونوگرافي

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

در گذشته پدر و مادری که در حال فرزنددار شدن بودند تا زمان تولد نوزاد نمی‌توانستند به جنسیت آن پی ببرند چون هنوز دستگاهی برای تشخیص آن کشف نشده بود. همین طور هیچ مادری تا زمان زایمان خبر نداشت که ممکن است کودک وی عقب افتاده یا دارای ناهنجاری‌های مادرزادی شود. اما امروزه با کشف دستگاهی به نام سونوگرافی همه این موارد قابل تشخیص و پیشگیری است.

درحال حاضر به محض اینکه تست حاملگی مادر مثبت تشخیص داده شد دکتر زنان و زایمان برای تشخیص سن حاملگی انجام سونوگرافی را برای مادر تجویز می‌کند که پس از تأیید نهایی از بارداری، جهت سالم بودن جنین و نداشتن ناهنجاری مادرزادی سونوگرافی از مادر انجام می‌شود.

سونوگرافی علاوه بر موارد فوق در موارد دیگر همچون تعیین مقدار مایع آمنیوتیک، تعیین محل جفت و تعیین یک یا چندقلویی نوزاد کاربرد دارد.

در موارد معمول عمل سونوگرافی از روی شکم مادر باردار صورت می‌گیرد که پزشک متخصص زنان و زایمان از روی گزارشات اعلام شده از سونوگرافی، تشخیص خود را می‌دهد اما برخی مواقع ممکن است که گزارشات اعلام شده کامل نباشد و پزشک قادر به تشخیص درست نباشد در این صورت است که سونوگرافی باید تکرار شود. حتی در برخی موارد ممکن است این کار به سه تا چهار بار یا حتی بیشتر هم بینجامد. حال این سؤال برای هر مادری که نگران سلامت کودکش است مطرح می‌شود، آیا انجام تعداد زیاد سونوگرافی برای جنین بی‌ضرر است یا خیر؟

این سؤالی است که دکتر وحید پورمجید، متخصص زنان و زایمان به خبرنگار سلامت روزنامه جوان این طور پاسخ می‌دهد: مقدار انرژی صوتی ساطع‌شده در سونوگرافی، برخلاف دستگاه‌هایی که از انرژی صوتی در موارد درمان و جراحی استفاده می‌شود، بسیار کم است و در حدی نیست که در جنین اختلالی ایجاد کند. با وجود این، در چند مقاله آمده بود که سونوگرافی بر وزن و هوش کودک اثر دارد. لیکن هیچ‌یک از این موارد به صورت مطالعات پایه ثابت نشده است و نمی‌توان گفت که مثلاً فلان عارضه در اثر سونوگرافی ایجاد شده است. با توجه به این که هر کار غیرضروری در حاملگی ممکن است با عوارضی در آینده همراه باشد که ما از آن بی‌‌اطلاع باشیم، بهتر است اگر ضرورتی وجود ندارد، سونوگرافی انجام نشود.

متأسفانه دیده می‌شود که برخی از پزشکانی که در مطب خود مجهز به دستگاه سونوگرافی هستند به خاطر سود مالی خود بدون نیاز جدی، برای مادران انجام سونوگرافی را تجویز می‌کنند و این مشکلی است که متأسفانه گریبانگیر برخی از مادران باردار می‌شود.

دکتر پورمجید در همین خصوص می‌گوید: سونوگرافی تنها در تشخیص بارداری به کار نمی‌رود بلکه در تشخیص بسیاری از بیماری‌ها نیز کاربرد دارد به همین خاطر به همه بیماران و زنان باردار توصیه می‌شود که برای انجام سونوگرافی به مراکزی مراجعه کنند که مورد اعتماد پزشک معالجشان باشد تا از سونوگرافی‌های متعدد پرهیز شود.

انجام یک نوبت سونوگرافی در هفته 11 تا 14 حاملگی را پیشنهاد می‌کنیم، چرا که در این زمان، برخی ناهنجاری‌ها و تعداد جنین‌ها مشخص می‌شود. هفته‌های 11 تا 14 حاملگی بهترین زمان برای تعیین سن حاملگی است و سونوگرافی در این زمان دقیق‌تر از سونوگرافی در هفته 38 برای تعیین سن حاملگی است. بنابراین در مواردی که زن باردار به سن حاملگی مشکوک است، در این فاصله زمانی، سونوگرافی لازم است. درحال‌حاضر، تمام ناهنجاری‌ها به‌جز سندروم داون، آنانسفالی و اختلالات اسکلتی‌ـ‌ عضلانی بعد از 18 هفتگی قابل تشخیصند و بهترین زمان برای تشخیص ناهنجاری‌های قلبی، کلیوی و... بین هفته‌های 20 تا 24 حاملگی است.

سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي اين روزها بين زنان باردار مد شده است در حالي که درباره مزيت اندک و خطرات آن صحبتي نمي شود، شايد عده کمي خبر دارند، سونوگرافي سه بعدي ممکن است به علت وارد کردن انرژي زياد به يک نقطه جنين موجب سوختگي در بافت نرم جنين شود. امروزه سونوگرافي يکي از الزامات مراقبتهاي دوره بارداري شده است و زنان باردار طي يک دوره حاملگي به دفعات براي انجام سونوگرافي مراجعه مي کنند که به جز مسائل ايمني و عوارض سلامت آن هزينه هاي زيادي را هم به آنان تحميل مي شود که گاهي اصلا ضروري نيست.

با وجود اين به علت بازاري که سونوگرافي در دوره بارداري زنان ايجاد کرده است هر روز دستگاه هاي جديدي با نام هاي مختلف مانند سونوگرافي سه بعدي، چهار بعدي، داپلر و انواع ديگر وارد بازار مي شود که اغلب اطلاع رساني درستي درباره کارکرد و عوارض آنها وجود ندارد. در سونوگرافي سه بعدي امواج صوتي با زواياي مختلف به بدن جنين تابانده مي شود و انعکاس اين امواج با کمک نرم افزارهاي پيشرفته کامپيوتري تغيير داده مي شود و در سونوگرافي چهار بعدي علاوه بر ايجاد تصاوير سه بعدي از جنين حرکات جنين نيز به صورت زنده نشان مي دهد.

سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي جايگزين سونوگرافي ساده نيستند و بايد به عنوان مکمل سونوگرافي ساده در صورت تشخيص پزشک مبني بر احتمال وجود ناهنجاري استفاده شود. سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي در صورتي که جنين در وضعيت مطلوبي قرار داشته باشد حدود 25 دقيقه طول مي کشد و در موارد چند قلويي مدت زمان بيشتري نياز دارد.
عبدالرسول صداقت، رئيس انجمن راديولوژي ايران درباره سونوگرافي سه بعدي مي گويد: سونوگرافي سه بعدي يک کار فانتزي است.انجمن راديولوژي ايران 5 سال پيش اين مسئله را اعلام کرد، به دليل اينکه اين نوع سونوگرافي نقش قابل توجهي در تشخيص بيماري و حتي ناهنجاري هاي جنيني ندارد در ليست تعرفه ها قرار نمي گيرد.

به گفته وي امروزه اغلب زنان باردار، سونوگرافي را به قصد تعيين جنسيت جنين انجام مي دهند در صورتي که در انجام سونوگرافي بايد تعيين ناهنجاري هاي مادرزادي در اولويت قرار گيرد.
رئيس انجمن راديولوژي ايران مي افزايد: در هيچ يک از دفترچه هاي انجمن راديولوژي اسمي از سونوگرافي سه بعدي ديده نمي شود، زيرا يک کار فانتزي است اما در حال حاضر به دليل آگاهي نداشتن نسبت به خطرات جدي اين نوع سونوگرافي ها، مادران اغلب براي تعيين جنسيت جنين يا تهيه عکس سه بعدي براي استفاده در آلبوم نوزاد اقدام به انجام اين سونوگرافي ها مي کنند که هيچ کاربرد علمي ندارد.

صداقت مي گويد: انجام سونوگرافي سه بعدي هيچ ضرورتي براي زنان باردار ندارد و اگر دچار ناهنجاري جنيني باشند، بهتر است از راديولوژي هاي فوق تخصصي کمک بگيرند.
مريم کاشانيان، رئيس بيمارستان شهيد اکبرآبادي در اين رابطه مي گويد: سونوگرافي سه بعدي انرژي زيادي به جنين وارد مي کند که اين انرژي براي جنين خطرناک است. وي مي افزايد: تنها مزيت سونوگرافي سه بعدي نسبت به سونوگرافي معمولي نشان دادن شکاف کام در جنين است که اهميت زيادي نيز ندارد اما متاسفانه هم اکنون انجام اين نوع سونوگرافي در ميان زنان باردار رو به افزايش است. در حالي که اگر همان سونوگرافي معمولي توسط فرد باتجربه اي انجام شود، در نتيجه آن تفاوتي نمي کند اما زنان باردار به انجام سونوگرافي سه بعدي اصرار زيادي دارند.

وي اضافه مي کند: با اين حال اگر گفته شود سونوگرافي سه بعدي ضرر ندارد، زنان باردار براي انجام اين نوع سونوگرافي هجوم مي آورند. انجام هر کار اضافه در زمان حاملگي مناسب نيست و مي تواند ضررهايي داشته باشد. وي مي افزايد: حرارت اين دستگاه ها تنظيم شده است ولي ما نمي توانيم بگوييم که ضرر ندارد اما نمي خواهيم که اين کار را در دست و پاي مردم بيندازيم چون اين کار را بيشتر انجام مي دهند. ولي اگر حرارت دستگاه سونوگرافي تنظيم نشود مي تواند بر مايع آمونيوتيکي دور جنين اثر بگذارد.
از فوائد سونوگرافي سه بعدي مي توان گفت که ناهنجاري هاي ظاهري جنين را بهتر نشان مي دهد و پيشنهاد مي کنيم که زنان باردار سونوگرافي دوبعدي را انجام دهند و در صورت نياز سونوگرافي سه بعدي را انجام دهند.

لالوها متخصص زنان و زايمان درباره سونوگرافي سه بعدي معتقد است: سونوگرافي سه بعدي از نظر مزايا و تشخيص ناهنجاري ها نسبت به سونوگرافي دو بعدي برتري ندارد و بيشتر براي شناخت ناهنجاري هاي صورت، لب شکري و کام شکري موثر است و بي خطر بودن آن هنوز ثابت نشده است. وي مي افزايد: دستگاه هاي سونوگرافي سه بعدي و چهاربعدي براي گرفتن تصوير مناسب حداکثر انرژي را به داخل بدن مي فرستند و چنانچه»prod« اين دستگاه به ميزان کافي روي شکم مادر باردار نگه داشته شود، از نظر تئوري حتي مي تواند مايع آمنيوتيک (کيسه آب اطراف جنين) را به جوش بياورد و بافت هاي بدن جنين را دچار آسيب کند.

به گفته وي سونوگرافي سه بعدي به دليل اينکه بر يک نقطه به مدت طولاني انرژي وارد مي کند گاهي مي تواند موجب سوختگي هايي در بافت نرم جنين شود اما سونوگرافي معمولي ارزش زيادي را در زمينه تشخيص ناهنجاري ها بر عهده دارد.
ربابه طاهري پناه، متخصص زنان و زايمان نيز درباره سونوگرافي سه بعدي مي گويد: بسياري از افراد سونوگرافي سه بعدي را به دليل اينکه مي خواهند عکس جنين خود را داشته باشند انجام مي دهد و هم اکنون اين کار جامعه مد شده است در حالي که اگر ناهنجاري جنين اثبات شد، مي توان اين کار را انجام داد به دليل اينکه تشخيص بهتر صورت گيرد. در غير اين صورت اين يک کار فانتزي است. وي مي گويد: مضرات سونوگرافي سه بعدي اين است که به دليل اينکه امواج به صورت»prob« وارد مي شود و دستگاه اين امواج را به تصوير تبديل مي کند.

اگر فردي که سونوگرافي سه بعدي انجام مي دهد مهارت کافي نداشته باشد پيرود بر روي يک نقطه از شکم قرار گرفته مي شود و امواج به صورت صوت در يک نقطه جمع مي شود و گرمايي که از اين امواج صوتي وارد مي شود مي تواند خطراتي ايجاد کند.
باتوجه به اينکه سونوگرافي سه بعدي هزينه بالايي دارد اين سونوگرافي را بايد در شرايط خاص با ضرورت و زمان خاص انجام داد. به گفته وي در حال حاضر با استفاده از سونوگرافي سه بعدي امکان تشخيص به موقع ناهنجاري هاي جنيني و انواع بيماري ها از جمله سرطان زنان فراهم شده است.

طاهري پناه مي گويد: تصميم گيري بهتر در خصوص ختم يا ادامه بارداري و بررسي نتايج اعمال جراحي داخل رحمي، از ديگر کاربردهاي سونوگرافي سه بعدي است. وي اضافه مي کند: متاسفانه کاربرد روش تشخيصي سونوگرافي سه بعدي در اغلب موارد غير ضروري است. اين روش بايد پس از سونوگرافي دو بعدي آن هم در صورت تشخيص پزشک مبني بر احتمال وجود ناهنجاري انجام پذيرد، چرا که استفاده از روش سونوگرافي سه بعدي در موارد غير ضروري ضمن اتلاف وقت، هزينه مالي فراواني به بيماران تحميل مي کند. طاهري پناه به مادران باردار توصيه کرد: با مراجعه به پزشک متخصص اصراري بر انجام انواع سونوگرافي ها نداشته باشند زيرا در صورتي که از نظر طبي توسط متخصص مربوطه ضروري تشخيص داده شود، تجويز خواهد شد.

خطر سونوگرافي هاي پي در پي براي جنين:
تحقيقات انجام شده توسط دانشمندان آمريكائي نشان مي دهند كه سونوگرافي مانع از رشد مغز جنين موشها مي شود. نتيجه اين مطالعات فرضيه تاثيرات منفي سونوگرافي بر روي رشد مغز جنين انسان را تقويت مي كند.
آزمايشاتي كه توسط دانشگاه يل (Yale) در آمريكا انجام گرفته است نشان مي دهد كه سونوگرافي طولاني مدت از جنين، سبب اختلال حركت سلولهاي عصبي از يك مكان به مكان ديگر و رشد مغز جنين مي شود.
بنا به گفته دكتر پاسكو راكيك (Pasko Rakic) سرپرست دپارتمان عصب شناسي دانشگاه يل حركت صحيح سلولهاي عصبي در دوران جنيني براي رشد طبيعي مخچه و غشاء هاي آن بسيار ضروري مي باشد و دانشمندان متوجه شده اند كه تعداد قابل توجهي از سلولهاي عصبي مغز جنين موشها كه بارها از آنها سونوگرافي شده بود به قسمتهاي مناسب غشاء مخچه حركت نكرده اند .
به عقيده دكتر راكيك (Rakic) يكي از محققين فعال در اين تحقيقات نتيجه آزمايشها نمي تواند اثبات كند كه سونوگرافي به طور صد در صد براي جنين انسان خطرناك است اما بايد توجه داشت كه تعداد دفعات سونوگرافي بر روي جنين و زنان باردار به حداقل خود برسد.

انجمن راديولوژي آمريكا به زنان باردار پيشنهاد ميكند كه فقط در مواقع ضروري و بر اساس نظر دكتر مبادرت به سونوگرافي از جنين خود كنند