مدیریت عواطف و غرائز و ارتباطات به صورت پاک

[pejuhesh234]

بسم الله الرحمان الرحیم

[pejuhesh234]

دوستی:
پیامبر صلی الله علیه و اله وسلم می فرمایند :
"هر کس دوستی و برادری کند در راه خداوند،خدای تعالی او را در بهشت به مرتبه ای می رساند که با هیچ عملی بدان مرتبه و درجه نخواهد رسید."

امام صادق علیه السلام می فرمایند:
"با کسی همدم باش که زینت تو باشد نه کسی که تو زینت او باشی".

اولین ایجاد ارتباط کودکان با هم سن وسال های خود درسالهای اولیه زندگی و بعد از ایجاد رابطه با مادر و دیگر حامیان خود می باشد که علاقه وتوجه کودک را بیشتر به خود معطوف می کند.این ازطرفی مربوط به توازن قدرت واحساس آنها می باشد و هردوی آنها به یک میزان از رابطه ی مطلوب بهره می بینند.
دوستی از اهمیت ویژه ای برخوردار است به طوری که وجود دوست های بد و ناباب باعث تغییرات منفی دررفتارفرد می شود.و برعکس آن نیز وجود دارد. به طوری که اگر دوستی خوب باشد باعث تغییرات مثبت در فرد می شود.به همین دلیل است که از قدیم الایام می گویند: اگر میخواهی کسی را بشناسی به دوست او نگاه کن چرا که دوستان مانند آیینه ای اند که رفتار دوست خود را منعکس می کنند.

همسالان به عنوان معلمان:
همسالان مي ‌توانند معلمان کارايي براي تدريس موضوعات درسي باشند. در برخي کشورها تقريبا همه کودکان و نوجوانان موظفند به افراد کوچک ‌تر از خود آموزش دهند. اين کار صرفا براي آموزش کودکان خردسال ‌تر نيست، بلکه وسيله‌اي است براي اين که به کودکان مسئوليت اجتماعي، نوع دوستي و فداکاري آموخته شود. گروه همسالان به او اجازه مي ‌دهد که با معلم روابط برابري را بچشد، در صورتي که در ارتباط با بزرگسالان، هميشه بايد مطيع و فرمانبر باشد.

تأثیر ارتباط و دوستی بر کودکان و نوجوانان:
دوستان و همسالان علاوه بر این که از عوامل مهم اجتماعی شدن فرد به شمار می آیند، می توانند روی یادگیری، پیشرفتِ و تحصیلی و مهارت های کلامی فرد نیز مؤثر باشند. از مهم ترین آثار مثبت همسالان، از بین بردن خودمداری است.
در محیطی که همسالان ارتباط صحیح و مناسب با هم دارند، مهارت های اجتماعی مهم مانند همکاری، رقابت و صمیمیت آموخته می شوند. در چنین شرایطی نه تنها یادگیری افزایش می یابد، بلکه رفتارهای اجتماعی مناسب نیز رشد می کند.
ناتوانی در برقراری رابطه مطلوب بین همسالان ، موجب طرد و عدم محبوبیت می شود.

شواهد پژوهشی نشان می دهند که دانش آموزان مطرود و فاقد ارتباط افقی سالم، پرخاشگرترند و رفتارهای نامناسب دارند، پیشرفت تحصیلی و انگیزش آنها اندک است و از اختلالات هیجانی، اضطراب و افسردگی بیشتر رنج می برند.

اگرچه ارتباط و دوستی بین همسالان در تمام دوران کودکی حائز اهمیت است، اما به علت گرایش بسیار شدید نوجوانان به گروه همسالان، در این دوره اهمیت بیشتری می یابد.
دوستی دوره کودکی، تنها رفاقت ساده ای است که بر اثر اشتراک عادات و به خصوص بازی ایجاد می شود. از حدود یازده سالگی به بعد این دوستی ها محکم تر و جنبه انتخابی آنها بیشتر می شود.
در دوره بلوغ و نوجوانی ، دوستی ریشه عمیق تری می یابد و با شور و هیجان توأم می شود. در این دوران، دوست حامی " من" یا به عبارت صحیح تر، یک من دیگر است و مانند آینه ، تصویر اطمینان بخشی به نوجوان می نمایاند. به همین سبب پیوندهای دوستی در شخصیت نوجوان تأثیر بسیار می گذارند و قطع آنها موجب وارد آمدن لطمه به شخصیت نوجوان می شود.
دوستان نزدیک از طرفی به رشد نوجوان کمک می کنند و از طرف دیگر این امکان را فراهم می آورند که احساسات سرکوب شده خود اعم از خشم و هیجان را ابراز کند و نوجوان درمی یابد که دیگران هم امیدها و ترس هایی نظیر او دارند.
دوستی های نزدیک به نوجوانان این آزادی را می دهد که از یکدیگر انتقاد کنند و به همین دلیل می آموزند که رفتار، علایق یا عقاید خود را اصلاح کنند، بی آن که از سوی سایرین طرد شوند. این نوع دوستی ها به نوجوان کمک می کند تا هویت خود را پیدا کنند، احساس اعتماد به نفس کرده، به هویت خود افتخار نماید.
دوستی های دوره نوجوانی چون با عواطف و احساسات شدید توأم هستند، زودتر از بین می روند. نوجوانانی که مشکلات شخصی بسیار دارند به دوستان نزدیک نیازمندترند، اما توانایی چندانی برای حفظ دوستی ندارند. با ثبات ترین نوع دوستی هم بین نوجوانان گاهی شدت و ضعف پیدا می کند، به این دلیل که هر یک از طرفین در دوره ای است که نیازها، احساسات و مشکلاتش مدام تغییر می کند.
تجارب همسالان در دوران کودکی و نوجوانی با سازگاری بعدی آنها مرتبط است. کسانی که در دوران کودکی و نوجوانی دچار مشکلات ارتباطی ( اعم از ضعف در برقراری ارتباط، ارتباط بیمارگون و …) باشند در بزرگسالی نیز مشکلاتی مانند اختلال شخصیت ، دوری گزینی، بزهکاری، پرخاشگری و رفتارهای ضد اجتماعی خواهند داشت.
در کل، همسالان امکانات یادگیری مهارت های اجتماعی، کنترل رفتار، انتقال ارزش های اجتماعی، کمک به رشد هویت فردی و استقلال از والدین را فراهم می آورند.

والدین و روابط همسالان:
در دوران کودکی و پیش از نوجوانی ، فرد وابستگی عمیق به خانواده دارد و کلیه تعاملات و ارتباطات وی در چارچوب و تحت نظر خانواده صورت می گیرد و به علت عدم تداوم دوستی ها، ارتباط همسالان هیچ مشکلی ایجاد نمی کند.
خانواده کنترل مستقیم روی رفتارها و ارتباطات فرزند خود با سایر دوستان اعمال می کند، به راحتی در دوستی های کودکان دخالت و اعمال نظر می کند و حتی درمورد نوع ارتباط و میزان ارتباط برای فرزندان خود حد و حدودی مشخص می نماید. اما در دوران نوجوانی، پیوند بین والدین و نوجوانان شروع به ضعیف شدن می کند و در مقابل ، ارتباط بین همسالان و دوستان افزایش می یابد.
اغلب پدران و مادران این نفوذ فزاینده را تهدیدی برای خود به حساب می آورند و معتقدند که ارتباط زیاد فرزندان آنها با دوستان و همسالانشان ممکن است به ارزش های خانوادگی آسیب برساند، یا محبت و عشق را که حق آنهاست و باید فرزندشان نثار آنها کند از آنان دریغ می کند. اما چنین نیست.
تحقیقات متعدد ثابت کرده اند که همسالان ارزش های خانواده را تأیید می کنند. گرچه ممکن است همسالان برخی مسائل را بزرگ کنند و بر اختلاف سلیقه بین والدین و فرزندان بیفزایند، اما به ندرت می توانند مشکل آفرین شوند.
اعمال کنترل شدید و دخالت های نابجای والدین در ارتباطات سالم فرزندان ، خود مهم ترین عامل مشکل ساز است.

والدین می توانند با ایجاد ارتباط قوی ( از طریق درک نیازهای نوجوانان، اشتیاق در کمک به آنها واجازه دادن برای بروز احساسات خشم، خصومت، محبت و عشق آنها) با فرزندان خود، نظارت و کنترل غیر مستقیم بر دوستی ها و ارتباطات آنها اعمال نمایند و در ضمن موضع برتر خود را نزد نوجوان حفظ کنند. شک کردن به دوستی های سالم بین نوجوانان باعث بروز اختلاف بین والدین و فرزندان و حرارت بخشیدن به دوستی خواهد شد.
اگر والدین به نوجوانان فرصت دهند تا با همسالان خود مشکلات ناشی از بلوغ را حل کنند، از حرارت و حدّت ارتباط هایشان کاسته خواهد شد.بهترین روش برای کنترل ارتباطات نوجوان این است که والدین طی مراسمی یا یک دعوت ساده با دوستان آنها آشنا شوند و بفهمند دوست آنها کیست.
اطلاع از علایق و خواست های دوست نوجوان می تواند به اولیا کمک کند تا فرزندشان را بهتر درک کنند. در موارد بسیاری علت گرایش بیش از حد نوجوان به همسالان ، ناشی از توجه ندیدن در خانواده است. توجه و محبت کافی به فرد که متناسب با سن وی باشد و او را به دوران جوانی و بزرگسالی رهنمون شود بهترین نوع توجه است. نوجوان در این سن مشاور است و دارای آن پختگی عقلی است که بتواند در مورد مسائل خود تصمیم گیرد و در سایر تصمیم گیری های خانواده شرکت کند. این برخورد به نوجوان کمک خواهد کرد تا ضمن رسیدن به استقلال، در کسب یک هویت موفق توفیق یابد.

خلاصه این که
کودکان و نوجوانان برای رسیدن به رشد اجتماعی مطلوب باید با همسالانشان ارتباط مناسب برقرار کنند.
همسالان می توانند از طریق الگو سازی و تعادل هم سطح با یکدیگر، ارزش های اجتماعی را به همدیگر انتقال دهند و نقطه اتکایی برای یافتن استقلال و از بین بردن خودمداری ایجاد کنند. در این بین، والدین باید تسهیل کننده روابط بین همسالان باشند و موقعیت و شرایط ارتباط درست و صحیح فرزندانشان با همسالان خود را فراهم سازند.

در کل، ارتباط افقی، مثبت و مطلوب بین همسالان می تواند متضمن موارد زیر باشد:
- آنان برای همدیگر احساس امنیت عاطفی و حمایت فراهم می کنند.
- آنها می توانند الگوی همدیگر قرار گیرند. برای الگو قرار گرفتن و تقویت رفتارهای یکدیگر، امکان دارد همسالان اعمالی را تقویت کنند که با ارزش های بزرگ ترها هماهنگ باشد یا برعکس.
- آنان در بسیاری موارد، برای همدیگر حکم معیارهای بهنجاری پیدا می کنند که موفقیت و شکست را می توان نسبت به آنها سنجید.
- آنان به اشکال رسمی و غیر رسمی مهارت های اجتماعی بسیاری را به هم می آموزند.
- در بازی و بحث، آنان به یکدیگر فرصت تمرین ابراز وجود داده، نقش ها و رفتارهای گوناگون را برای هم تشریح می کنند.
- همسالان با حمایت خود می توانند از شدت وابستگی دوستانشان به خانواده بکاهند.
- آنان می توانند از فشار اجتماعی که بزرگ ترها به آنها تحمیل می کنند بکاهند و در برخی موارد ، یکدیگر را در مقابل تهدید و اجبار بزرگ ترها حمایت کنند.

[pejuhesh234]

افراط و تفريط در دوستي:
نوجوانان در دوستي پيرو عواطف و احساسات‌اند و به اين موضوع که ممکن است فردا اين دوستي گسسته شود، نمي ‌انديشند. به همين علت، اغلب در دوستي افراط مي ‌کنند. اين علاقه ممکن است نسبت به يک هم ‌کلاسي يا دانش‌آموزي در کلاس بالاتر، حتي يک معلم مدرسه، يک هنر پيشه يا يک قهرمان ايجاد شود. دل ‌بستگي به يک فرد بيگانه نشانه نياز نوجوان به ارضاي عواطف يا به تعبيري دوست داشتن و دوست داشته شدن است.

چرا نوجوان به دوست نیاز دارد؟
روانشناسان اجتماعی عوامل مختلفی را در این زمینه موثر دانسته اند، که از آن جمله است:

۱) حمایت متقابل و احساس تعلق: رابطه نزدیک و صمیمی میان دو نفر که از آن به دوستی تعبیر می کنیم، سبب آرامش طرفین، حمایت از یکدیگر در موارد نیاز و احساس امنیت و تعلق خاطر می گردد.
امام جعفر صادق علیه السلام در این باره می فرمایند: هر چیز مایه آرامشی دارد و مایه آرامش شخص مومن، برادر دینی و دوست ایمانی اوست که در کنارش آرام می گیرد.

۲) اجتناب از تنهایی: تنهایی امری ناخوشایند و تجربه ای ناگوار است، زیرا شخص را از وجود روابط رضایت بخش محروم می کند. ارتباط میان انسان ها عاملی در راه ارتقای انسانی و موجب تکامل آنهاست و نبود آن مانعی در راه تعالی اجتماعی و موجب پیدایی آسیب های روانی است.
در دوره نوجوانی یکی از اعمال رشدی مهم، گرایش های مساعد نسبت به دیگران و ایجاد روابط دوستانه با آنهاست که با قرار گرفتن در گروه های دوستی ارضا می شود.

۳) نیاز به تایید: دوستان ارزش وجودی ما را به عنوان افراد مشخص تصویب و تایید می کنند، بر عزت نفس ما می افزایند و احساس ارزشمند بودن را، که از ضرورت های یک زندگی سالم است، مهیا می کنند. در دوره نوجوانی نیز شاید هیچ نیازی به این اندازه مهم نباشد که نوجوان می خواهد مورد توجه اطرافیانش قرار بگیرد و به عنوان یک فرد با ارزش شناخته و پذیرفته شود ودر گروه دوستان خود موقعیت خاصی به دست آورد.

۴) مقایسه اجتماعی و هویت یابی: هر کسی از چگونگی واکنش دیگران نسبت به رفتار خود به ارزیابی از رفتار خود می پردازد. دوستان ما بهترین و مطمئن ترین اشخاصی اند که این باز خورد رابه ما می دهند و به ما کمک می کنند به شناخت از خود دست یابیم. اگر هویت فردی نوجوان براساس برخورد صحیح اجتماعی ایجاد شود، تعادل روانی وی تضمین خواهد شد.

۵) رشد شخصی: بدون شک عامل سازنده شخصیت انسان، بعد از اراده وتصمیم او، دوستان وی هستند. چرا که بخش مهمی از افکار و صفات اخلاقی از طریق دوستان کسب می شوند. این تاثیرپذیری در روایات اسلامی نیز آمده است.
از حضرت سلیمان علیه السلام نقل شده است: درباره کسی قضاوت نکنید تا به دوستانش نظر بیفکنید، چرا که انسان به وسیله دوستانش شناخته می شود.
هرگاه نیازهای ما به شکل مطلوب در گروه دوستی ارضا شوند، طبعا دوستی سازنده ای خواهیم داشت و این به رشد شخصی ما کمک خواهد کرد. از این جهت نوجوان نیز برای بهره مندی از رشد و تکامل در همه ابعاد شخصیتی به پذیرفته شدن و شرکت در گروه های اجتماعی علاقه نشان می دهد و دوستی های این دوران باعث تجاربی می شوند که در توسعه شخصیت نوجوان نقش مهمی دارند.

۶- دریافت پاداش و رفع مشکلات: مطابق با یک نظریه جامعه شناختی تحت عنوان « مبادله اجتماعی»، نیاز به دوست در دوران نوجوانی برای آن است که فرد می خواهد پاداش های بیشتری دریافت کند و مشکلات خود را کاهش دهد. در واقع هر یک از ما انتظار داریم دیگران نیازهای ما را برآورده کنند، همچنان که متقابلا خود را موظف می دانیم بعضی نیازهای ایشان را تامین کنیم.

معیار های انتخاب دوست در نوجوانی:
۱) مجاورت و نزدیکی مکانی: شاید مهم ترین عامل انتخاب دوست، نزدیک بودن به یکدیگر است. به عقیده مورفی، مدرسه و محیط زندگی فرصت های مناسبی برای انتخاب دوست در دوره نوجوانی فراهم می کنند. در بیشترین این دوستی ها، نوجوان ترجیح می دهد که دوست، منحصر به خودش باشد و فرد دیگری در این ارتباط عاطفی مشارکت نداشته باشد.

۲ ) سازگاری و جاذبه بدنی: دوره نوجوانی دوره زیباپسندی و توجه به ظاهر خود و دیگران است. از این رو معمولا نوجوان افرادی را از بین همسالان به عنوان دوست بر می گزیند که اندام جاذبی دارند و زیباتر به نظر می رسند.

معیارهای انتخاب دوست چه باید باشد؟
جوانان در(دوست گزینی) همانند هر انتخابی، نیازمند معیارها وملاک های روشن و قاطعی می باشند . برخی از میزانهای "دوست یابی عبارتند از :

1. راز داری ـ همان گونه که خداوند حافظ اسرار آدمی است، دوستان نیز باید ازخصیصة رازداری برای یکدیگر برخوردار باشند. یکی ازنویسندگان چنین می نویسد :"ما حق داریم اسرار خودمان را باهمه کس بگوییم ولی اسرار دیگران امانتی است که به دست ما سپرده اند، نباید درامانت آنها خیانت کنیم.

2. یکرنگی ـ دوستانی که ظاهر وباطنشان یکی است، می توانند اعتماد جوانان را جلب نمایند. درحقیقت این ویژگی درافرادی تبلور می یابد که از شخصیت سالم ورشیدی برخوردارند احساس حقارت نفس نمی کنند.

3. پایداری درسختی ها ـ ازنشانه های جوانمردی ومروت، این است که دوستان درپیشامدها وتنگناها، یکدیگر را تنها نگذارند و چه بسا در دشواریهای زندگی بیش از راحت و آسایش، باید درکناریکدیگر بایستند و مرارتها را میان خود تقسیم کنند.

4.فضیلت واخلاق ـ انتخاب دوستانی که از معنویت وفضایل انسانی برخوردارند، موجب بسط و تعالی شخصیت جوانان می شود.

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و اله و سلم از حضرت عیسی بن مریم علیه السلام حدیثی نقل می فرماید که مضمون آن چنین است باکسانی دوستی نمایید که دیدن آنها شما را به یاد خدا بیاندازد، گفتارشان برعلم ودانش شما بیفزاید و کردارشان شما را مشتاق آخرت نماید.)

[pejuhesh234]

آیین دوست‏یابی از دیدگاه ائمه اطهار(علیهم السلام):
از وظایف مهم والدین و مربیان در این دوره نشان دادن معیارها و ضابطه‏ها و اصول دوستی و رفاقت به نوجوانان است. خصوصا این مهم باید در ابتدای دوره نوجوانی صورت گیرد زیرا به تدریج که بر سنین نوجوانی افزوده می‏شود، دوستی و رفاقت در بین نوجوانان نیز شکل می‏گیرد و از استحکام بیشتری برخوردار می‏شود و در این حالت تغییر در این دوستیها امر ساده و راحتی نخواهد بود.
اولیای اسلام بهترین ضابطه‏ها و معیارها را برای انتخاب دوست و رفیق مطرح فرموده‏اند که مربیان و معلمان باید آنها را به عنوان آیین دوست‏یابی آموزش دهند.

الف: انتخاب دوست پس از آزمایش:
امام علی(علیه السلام) می‏فرمایند: «کسی که پس از آزمایش صحیح، کسی را به دوستی برگزیند، رفاقتش پایدار و مودتش استوار خواهد بود.»
امام صادق(علیه السلام) می‏فرمایند: «کسی که سه بار نسبت به تو خشمگین شود و در باره‏ات به بدی سخن نگوید شایسته رفاقت است پس او را برای دوستی انتخاب کن.»

ب: نگه داشتن حدود دامنه دوستی:
امام علی(علیه السلام) می‏فرمایند: «با دوست مورد علاقه‏ات با مدارا و با حفظ جهات مصلحت اظهار دوستی کن شاید که او روزی دشمن تو شود و به مخالفت با تو برخیزد و نیز در اظهار بی‏مهری نسبت به کسی که مورد خشم تو قرار گرفته مدارا کن چه ممکن است روزی تیرگی از میان برود و او مورد علاقه و محبت تو واقع شود.»
امام صادق(علیه السلام) می‏فرمایند: «دوست خود را از اسرار زندگی‏ات آگاه مکن، آن اسراری که به فرض دشمن شدن او با تو بدان زیان نمی‏رساند، زیرا دوست کنونی ممکن است روزی دشمن تو گردد و اسرار تو را فاش سازد.»

ج: شرایط دوست خوب:
امام صادق(علیه السلام) می‏فرمایند: «دوستی و رفاقت حدودی دارد کسی که واجد تمام آن حدود نیست او دوست کامل نیست و آن کس که دارای هیچ یک از آن حدود نیست اساسا دوست نیست:
اول آنکه، ظاهر و باطن رفیق تو نسبت به تو یکسان باشد.
دوم آنکه، زیبایی و آبرویی تو را جمال خود ببیند و نازیبایی و زشتی خود ببیند.
سوم آنکه، دست یافتن به مال یا رسیدن به مقام، روش دوستانه او را نسبت به تو تغییر ندهد.
چهارم، در زمینه رفاقت از آنچه و هر چه در اختیار دارد و نسبت به تو کوتاهی نکند. پنجم آنکه، تو را در مواقع آلام و مصایب تنها نگذارد.»

د: انواع دوست بد:
امام صادق(علیه السلام) می‏فرمایند: «از رفاقت و همبستگی سه گروه بر حذر باش: خائن و ستمکار و سخن‏چین.
کسی که روزی به نفع تو خیانت کند روز دیگر به ضرر تو خیانت خواهد کرد.
کسی که برای تو به دیگری ستم می‏نماید طولی نمی‏کشد که به خود تو ستم نماید و کسی که از دیگران نزد تو نمامی می‏کند به زودی از تو نزد دیگران نمامی خواهد کرد.»

امام علی(علیه السلام) می‏فرمایند: «کسی که روزی برای فضیلتی که در تو نیست به دروغ از تو تعریف می‏کند سزاوار است که روز دیگر برای صفت بدی که در تو نیست، تو را مذمت کند.»

حضرت سجاد(علیه السلام) به فرزندش امام باقر(علیه السلام) می‏فرماید: «ای فرزندم از رفاقت با احمق پرهیز کن چه او هنگامی که اراده می‏کندبه نفع تو قدمی بردارد بر اثر حماقت و نادانی مایه زیان و ضرر تو می‏شود.»

وظیفه والدین نسبت به دوستیهای کودکان و نوجوانان:
* والدین و مربیان باید اقتضای روحی و روانی دوران جوانی را برای جوانان توضیح داده و تشریح کنند و آنان را به وضع روحی و روانی‏شان آگاه سازند، اگر بتوانند خطر رفقای ناصالح و ضرر تندروی در رفاقت را به جوانان بفهمانند و با منطقی مستدل و خیرخواهانه آنان را از رفاقت با افراد ناصالح و خلافکار و افراط در دوستی بر حذر دارند، توانسته‏اند وظیفه خویش را نسبت به آنها در مورد انتخاب دوست انجام دهند و از این راه موجبات خوشبختی و سعادتشان را فراهم سازند.

* والدین آگاه می‏کوشند تا با فراهم کردن شرایطی، امکان انتخاب بهترین دوستان را به فرزندان خود بدهند و به طور مستقیم و غیر مستقیم آنها را با معیارهای صحیح انتخاب دوست آشنا سازند؛ خطرات دوستیهای نامناسب را در قالب وقایع و حکایات و تشویق به مطالعه کتاب و غیره به طور مستقیم به او یادآوری و آموزش دهند تا کمبود تجربه او را بدین وسیله تا اندازه‏ای جبران کنند.

* والدین باید زمینه و بستر مناسبی را برای دوستان خوب فراهم نمایند، مثلاً روابط دوستانه یا خانوادگی یا شغلی والدین با افراد خاص، محله‏ای که برای زندگی خود انتخاب می‏کنند و مدرسه‏ای که فرزندان را در آن نام‏نویسی می‏نمایند و جاهایی که برای گردش و تفریح و ... می‏روند، همه این موارد هدفدار و جهت‏دار باشد، چون این گونه مجالس در شکل دادن به دوستیهای کودکان و نوجوانان با افراد معین مؤثر است.

* والدین به نحوی که فرزندان خود را حساس و بدبین نکنند مراقب نشست و برخاست او باشند و اگر تشخیص دادند که یکی از معاشران او اهلیت تربیتی و اجتماعی ندارد، زمینه قطع ارتباط او را فراهم سازند و در صورت نیاز از همفکری و کمک افرادی که مورد احترام و وثوق فرزند می‏باشند برای تأثیرگذاری بر تصمیم وی استفاده کنند.

* والدین به فرزندان خود معیار بدهند و آنان را با خصوصیات و ویژگیهای دوست خوب و بد آشنا سازند و در جلسات خانوادگی و جشنها و مراسم مواظب باشند که فرزندان در دام دوستان ناباب گرفتار نشوند.

* والدین وقتی متوجه شدند فرزندشان دوست نابابی دارد سعی نمایند با مشورت با مشاور، برخوردی صحیح، منطقی، مستدل و دوستانه داشته و از برخوردهای لحظه‏ای، تند و غیر منطقی خودداری نمایند.

* والدین زمینه‏ای را فراهم سازند تا نوجوانان آنان با دوستان و معاشران مذهبی و تربیت‏یافته همدم و مأنوس شوند و زمانی که دارای دوستان خوبی هستند به طور غیر مستقیم زمینه استمرار و ادامه دوستی آنان را فراهم نمایند.