گازگرفتگی حیوانات

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علائم و نشانه ها : بايد دقت کرد که توسط چه نوع حيواني و در چه زماني و در چه محلي گازگرفتگي اتفاق افتاده است . حيوان را بايد از نظر هاري شناسايي کرد . وضعيت زخم را بايد مورد بررسي قرار داد .

علایم شایع :
در 23% بیماران‌، علایم‌ ممكن‌ است‌ 3-1 ماه‌ پس‌ از گاز گرفتگی‌ حیوان‌ متبلا ظاهر گردد ولی‌ گاهی‌ این‌ مدت‌ تنها پنج‌ روز و گاهی‌ تا پنج‌ سال‌ به‌ طول‌ می‌انجامد. علایم‌ مراحل‌ اولیه‌ عبارتند از:

۱. بی‌قراری‌ و تحریك‌پذیری‌
۲. خستگی‌
۳. تب‌ خفیف‌
۴. سرفه‌
۵. گلودرد
۶. افزایش‌ بزاق‌ و اشك‌ علایم‌ مراحل‌ پیشرفته‌ (10-2 سال‌ بعد)
۷. انقباض‌ شدید عضلات‌ گلو كه‌ بلع‌ را غیرممكن‌ می‌سازد.
۸. پرفعالیتی‌ و رفتارهای‌ تهاجمی‌
۹. گیجی‌
۱۰. تب‌ بالا
۱۱. ضربان‌ قلب‌ نامنظم‌
۱۲. تنفس‌ نامنظم‌

[pejuhesh234]

اصطلاحات بیماری:
گازگرفتگی و گزش حيوانات
سگ ديوانه و ساير سباع ديوانه

و انسانى كه از گزيدن آن ديوانه شود و هر حيوانى
و گويند الاغ و استر از گزيدن حيوان ديوانه ديوانه نمیشود
و گاهست كه به نفسه مانند ساير حيوانات ديوانه شوند
و سگ و ساير حيوان ديوانه گزيده اولاً تا چند روز بي عوارض میباشد
و بعد از آن در او فكر فاسد و وسواس و خوابهاى هولناك و گرفتگى آواز و خلوت نشينى و خوف و غم و گريه عارض میگردد و از آب خوف میكند
و چون در آب و آينه و امثال آن صورت حيوانى در نظرش میآيد بنابرآن آب نميخورد و چون اعراض قويتر گردد باعث تشنج و كزاز و ادرار منى بي شهوت
و گريختن از روشنى و جنون سبعى و فرياد كردن مانند سگ و حمله نموده بر آشنا و بيگانه میگردد
و متقدمين اطبا متفق اند كه بعد از خوف از آب و از ديدن او لرزيدن ممكن العلاج نيست
و متاخرين ايشان اكثر آن را قابل اصلاح میدانند مگر انكه به نهايت مرتبهء جنون رسيده باشد
و اكثر را بحران و طغيان و نقصان تا چهل روز است
و میشود كه زياده و كمتر از آن نيز باشد چه به حسب مزاج است
در يابس المزاج بعد از يك هفته و دو هفته و چهل روز خوف آب بهم میرسد
و در مزاج مرطوب تا چهار ماه و شش ماه
و بعضى تا يك سال و زياده از آن نيز گفته اند
و به تجربهء مجربين رسيده كه گزيدهء اول بار او با خطر است و در ساير مخاطره كمتر
اما علامت ديوانگى سگ يكى انكه ترك منزل خود كند و پيرامون اهل آن خانه نمیگردد و چيزى نميخورد و از آب ميگريزد
و ديگر سرخى چشم و بيرون آوردن زبان و دويدن بسيار و گرفتگى آواز و افتادگى گوش و بر آمدگى پشت و كج كردن گردن به طرفى كه حركة به آن جهة کند
و حركة بى نسق شبيه به حركة مستان و حمله كردن بر همه چيز ديگر گريختن سگان از او و در حين ملاقات آن عجز كردن ايشان
اما علامت زخم او از زخم سگ غير ديوانه كه حالت سك مشبته باشد و ديوانگى مشخص نباشد بايد پارچه ء ناني را به خون زخم او آلوده پيش سگ غير ديوانه انداخت
هر گاه نان را نخورد علامت زخم سگ ديوانه است
و اگر تناول نمايد غير ديوانه
و به دستور مغز گردكان را كوبيده يك شب بر زخم به بندند هر گاه مرغ گرسنه از خوردن او نفرت كند علامت ديوانگى است
و اگر تناول كند و در يك شبانه روز هلاك نگردد غير ديوانه خواهد بود.

سام ابرص و عصابه
بصاد سوسمار است و بظاء معجمه ...
و از گزيدن اينها دندان ايشان در موضع گزيده ميماند
و مادام كه اخراج نشود درد دايمى میباشد

موغالى
نزد بعضى غير موش خرماست
و گويند كوچكتر از ابن عرس و خاكسترى رنگ و دندانش سه طبقه و بالاى يكديگر میباشد
و چون بر حيوانى مسلط گردد بر خصبهء او مى چسبد
و گزيدن او باعث درد شديد و آبله كردن حوالى آن و گاهست كه مورث درد امعا و عسر بول گردد

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص269-270

تعريف :
گازگرفتگي باعث تخريب پوست و بافتهاي زيرپوستي انسان مي گردد که معمولاً يک يا چند ناحيه از بدن در معرض اين صدمات قرار مي گيرد .
گاز گرفتگی‌های‌ ناشی‌ از دندان‌های‌ نوک‌ تیز می‌توانند سوراخ‌های‌ عمیقی‌ ایجاد کنند که‌ می‌توانند میکروب‌ها را در نواحی‌ عمقی‌ بافت‌ها واردکنند. گاز گرفتگی‌های‌ انسانی‌، بافت‌ را له‌ نیز می‌کنند.
هر نوع‌ گاز گرفتگی‌ که‌ سد دفاعی‌ پوست‌ را بشکند، به‌ خاطر خطر عفونت‌ نیازمند کمک‌های‌ اولیه‌ و توجه‌ طبی‌ فوری‌ است‌.
جدی‌ترین‌ خطر عفونت‌ مربوط‌ به‌ هاری‌ است‌ که‌ عفونت‌ ویروسی‌ بالقوه‌ کشنده‌ دستگاه‌ عصبی‌ است‌. ویروس‌ در بزاق‌ حیوانات‌ دچار عفونت‌ حمل‌ می‌شود.
در صورت‌ گاز گرفتگی‌ توسط‌ حیوانات‌ وحشی‌ که‌ خطر هاری‌ بیشتر است‌، فرد حادثه‌ دیده‌ باید تزریق‌ ضد هاری‌ دریافت‌ کند. کزاز نیز یک‌ خطر احتمالی‌ پس‌ از هر نوع‌ گاز گرفتگی‌ حیوانی‌ است‌.
احتمالاً تنها خطر اندکی‌ برای‌ انتقال‌ ویروس‌های‌ هپاتیت‌ B و C از طریق‌ گاز گرفتگی‌ انسانی‌ (و حتی‌ خطر کمتری‌ برای‌ انتقال‌ ویروس‌ ایدز) وجود دارد. البته‌ در صورتی‌ که‌ نگران‌ هستید، باید به‌ پزشک‌ مراجعه‌ کنید.

علت :
اين آسيب در اثر گاز گرفتگي سگ ، گربه ، موش ، موش خرما ، خرگوش ، حيوانات وحشي و يا انسان رخ مي دهد که در اثر آن باکتريهاي بي هوازي و هوازي در محل صدمه قرار مي گيرند .

اهميت :
گازگرفتگي سگ ۸۵ تا ۹۰ درصد از اين علل را شامل مي گردد و ۱۰-۵ درصد نيز ناشي از گازگرفتگي گربه است و ۵-۱ درصد بقيه مربوط به موارد ديگر است .
بيشتر اوقات گازگرفتگي زماني رخ مي دهد که حيوان خود را در معرض خطر احساس کند. اغلب کودکان سنين مدرسه و خردسالان دچار اين عارضه مي گردند .
سنين ۵ تا ۱۴ سال و پسران ۲ برابر دختران دچار اين مشکل مي گردند .
شيوع گازگرفتگي انسان نامشخص است ولي بيشتر در سنين ۲ تا ۵ سال اتفاق مي افتد اين صدمات در هنگام بازي ، فعاليتهاي ورزشي ، مشاجره و دعوا و نيز سوءاستفاده از کودکان اتفاق مي افتد .

عوارض :
گازگرفتگي ها مي توانند ايجاد عفونت شديد در محل بکنند و باعث ايجاد عفونتهاي محل مفصل و يا استخوان گردند .
اگر اين گازگرفتگي در سر رخ دهد مي تواند ايجاد مننژيت کند .
شکستگيها و صدمات نخاعي - عصبي و نيز صدمات عروقي از عوارض آن مي تواند باشد .

اهداف‌
کنترل‌ خونریزی‌
به‌ حداقل‌ رساندن‌ خطر عفونت‌ هم‌ در فرد حادثه‌ دیده‌ و هم‌ در خودتان‌
درخواست‌ کمک‌ پزشکی‌ (در صورت‌ لزوم‌)

1) در صورت‌ در دسترس‌ بودن‌، دستکش‌های‌ یکبار مصرف‌ بپوشید. زخم‌ گاز گرفتگی‌ را به‌ دقت‌ با صابون‌ و آب‌ گرم‌ بشویید تا خطر عفونت‌ را به‌ حداقل‌ برسانید.
2) با سواب‌های‌ گازدار آهسته‌ آهسته‌ خشک‌ کنید و با پانسمان‌ چسب‌دار (چسب‌ زخم‌) یا پوشش‌ استریل‌ کوچک‌ بپوشانید.
3) اگر زخم‌ بزرگ‌ یا عمقی‌ باشد، شرایط‌ انتقال‌ فرد حادثه‌ دیده‌ را به‌ بیمارستان‌ فراهم‌ کنید.

هشدار!
در صورت‌ شک‌ به‌ هاری‌، فوراً شرایط‌ انتقال‌ فرد حادثه‌ دیده‌ را به‌ بیمارستان‌، فراهم‌ کنید.

احتیاط‌!
همیشه‌ در مورد واکسیناسیون‌ بر ضد کزاز سوال‌ کنید.

در شرایط‌ زیر کمک‌ پزشکی‌ درخواست‌ کنید.
فرد حادثه‌ دیده‌ هرگز واکسینه‌ نشده‌ است‌.
فرد حادثه‌ دیده‌ در مورد زمان‌ یا تعداد دفعات‌ تزریقی‌ مطمئن‌ نیست‌.
از آخرین‌ تزریق‌ فرد حادثه‌ دیده‌، بیش‌ از 10 سال‌ می‌گذرد.

مورد خاص‌
زخم‌ عمقی‌ در صورت‌ عمقی‌ بودن‌ زخم‌، خونریزی‌ را با وارد کردن‌ فشار مستقیم‌ و بلندکردن‌ قسمت‌ آسیب‌ دیده‌ کنترل‌ کنید.
با یک‌ بالشتک‌ نرم‌ یا پوشش‌ استریل‌ و باند، زخم‌ را در جای‌ خود محکم‌ ببندید تا خونریزی‌ کنترل‌ شود. شرایط‌ انتقال‌ فرد حادثه‌ دیده‌ را به‌ بیمارستان‌ فراهم‌ کنید.

[pejuhesh234]

درمان و مراقبتهاي اوليه :

زخمهاي گازگرفتگي را بايد با مقدار زياد محلول نمکي ايزوتونيک شستشو داد و براي اينکه فشار کافي را در هنگام شستشو ايجاد کنيم از يک سر سوزن ۱۸ يا ۱۹ استفاده مي کنيم . هر زخم را بايد با حداقل ۲۰۰ ميلي ليتر از اين محلول شستشو داد . هنگام شستشو تکه اي از پوست و بافت تخريب شده را بايد جدا کرد .

صدمات روي مفاصل حتماً با يک ارتوپد بايد در ميان گذاشته شود . بستن موقت زخم تا رسيدن به يک مرکز تخصصي نيز مورد بحث است . ولي مي توان آنتي بيوتيکها را به فرد مصدوم داد مثل آموکسي سيلين .

جلوگيري از بيماري کزاز ، هاري و هپاتيت از طريق روشهاي متفاوت دارويي بايد صورت گيرد .

گازگرفتگى سگ

اگر سگى شما را گاز گرفت، زخم را به‌طور کامل در آب فرو بريد تا از آلودگى و بزاق پاک شود. سپس زخم را به مدت ۵ دقيقه با صابون و آب گرم بشوئيد. آن را در آب فرو بريد، خنشک کنيد و با گاز استريل بپوشانيد.

اگر گاز گرفتگى عميق است با پزشک خود مشورت کنيد. او ممکن است براى شما آنتى‌بيوتيک تجويز کن
د. برخى از ايالت‌ها دادن گزارش موارد گازگرفتگى سگ را به مقامات بهداشت محلي، ضرورى مى‌دانند. حيوان بايد از نظر بروز نشانه‌هاى هارى مثل تحريک‌پذيري، وحشيگري، فلج و نهايتاً مرگ، تحت‌نظر قرار گيرد. به‌علت الزامى بودن واکسيناسيون، سگ‌هاى خانگى به‌ندرت هار مى‌شوند. اگر سگ ظرف دو سال گذشته واکسينه شده است احتمالاً لازم نيست تگران ابتلاء به هارى باشيد. در مورد ضرورت تلقيح واکسن هارى با پزشک خود مشورت کنيد.

ابتلاء به کزاز گرچه شايع نيست ولى ممکن است. اگر در طى پنج سال گذشته واکسن کزاز نزده‌ايد، بايد تزريق واکسن يادآور را در نظر داشته باشيد.

گازگرفتگى حيوانات وحشى
منبع اصلى هارى در حيوانات وحشى راکون‌ها، راسوها، روباه‌ها و خفاش‌ها هستند. آشکارترين نشانه‌هاى حيوان هار فعاليت روزانهٔ حيوانات شبگرد و از دست دادن حس طبيعى ترس از انسان است.
اگر دچار گازگرفتگى شده‌ايد زخم را به مدت ۵ دقيقه با صابون و آب‌ گرم کاملاً بشوئيد. به‌نظر مى‌رسد که تميز کردن کامل زخم بهترين راه پيشگيرى از هارى است سپس براى اقدامات درمانى به پزشک يا يک مرکز فوريت‌ها مراجعه کنيد.

علت هارى ويروسى است که در بزاق حيوان مبتلا وجود دارد و به دستگاه عصبى يورش مى‌برد. علائم هارى در انسان از ۱۰ روز تا دو سال بعد از مواجهه ظاهر مى‌شود. مدت زمان متوسط حدود يک ماه است. افسردگى روحي، بى‌قراري، تب و اغلب علائمى شبيه آنفلوانزا از زودرس‌ترين علائم هارى هستند. اين علائم به اضطراب مهارنشدني، ترشح زايد بزاق و درد شديد هنگام بلغ منتهى مى‌شود. با وجود تشنگى شديد، قربانى قادر به بلع نيست که به اين حالت ترس از آب (hydrophobia) گويند. مرگ سرانجام نهائى است ولى روش‌هاى واکسيناسيون جديد ابتلاء به هارى را بسيار نادر کرده است.

داروها :
تزریق‌ ایمونوگلوبولین‌ [ پادتن‌ ] ضد هاری،‌ تزریق‌ واكسن‌ مخصوص‌ هاری‌ در صورتی‌ كه‌ حیوان‌ مظنون‌، مبتلا به‌ هاری‌ شناخته‌ شد. واكسن‌ یادآور كزاز دیگر مانند گذشته‌ نیازی‌ به‌ تزریقات‌ دردناك‌ در ناحیه‌ شكم‌ نیست‌.

[pejuhesh234]

عواقب مورد انتظار :

هاری‌ با درمان‌ زودرس‌ پس‌ از گاز گرفتگی‌ حیوانات‌ قابل‌ پیشگیری‌ است‌.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

IMMUNE GLOBULIN INTRAMUSCUALR (IG)
عوارض‌ جانبي‌: درد و حساسيت‌ موضع‌تزريق‌، كهير و آنژيوادم‌ از عوارض‌ جانبي‌عمده‌ اين‌ دارو مي‌باشند.
تداخل‌هاي‌ دارويي‌: بدليل‌ تداخل‌ اثر باواكسن‌هاي‌ زنده‌ ويروسي‌، تا سه‌ ماه‌ بعداز تزريق‌ اين‌ فرآورده‌، از تجويزواكسن‌هاي‌ ويروسي‌ امتناع‌ شود.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

مداواى زخم سگ غير ديوانه و سباع و بوزينه و امثال آن
يك شبانه روز پياز و نمك و عسل را با يكديگر مخلوط كرده بر زخم به بندند پس به مرهم اسود ضماد نمايند و مرهم مزبور جهة زخمهائى كه از كوفتگى اعضاء و سقطه بهم رسد به دستور نافع است.

[pejuhesh234]

مداواى زخم سگ غير ديوانه و سباع و بوزينه و امثال آن

مرهم اسود قنه
روغن زيتون پيه بالسويه استعمال كنند و موضع گزيدهء پلنگ و شير و يوز را اول به ادويه ء جذاب ضماد كنند مانند خاكستر و سركه و پياز و عسل و بعد از آن با سركه و نمك بشويند پس به مرهم اسود معالجه كنند و بستن باقلاى تازه كه دو نيم كرده باشند بغايت جاذب زخم سگ و امثال اوست و آرد باقلى با سركه به دستور مؤثر و جاذبست و جهة زخم دندان انسان نيز مفيد است و شب محرق و به دستور كندر با روغن زيتون و شراب(حلال= حل کننده) جهة گزيدن انسان نافعست و هر گاه موضع زخم حيوانات ورم كند طلاى مرداسنگ رافع آنست

برگرفته از کتاب تحفه حکیم مومن

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن:

العلاج
اول موضع زخمرا حجامت كرد(+وسیع) مبالغه در كشيدن و جذب كردن سميت و اخراج او بايد نمود
و تضميد به اشيائى بايد نمود كه زخم کشته به نشود مثل پياز و تره تيزك و چغندر پخته در روغن و ساير مراهم اكّاله
و اگر داغ كنند و در دفع چرك او مبالغه نمايند بغايت نافع است
اما بعد از سه روز پر نفعى ندارد چه سميت او سرايت كرده
در اين صورت بر زخم او جاوشير و اشياء جاذب سم بايد بست مانند نطرون با بول(+انسان) و خاكستر تاك با سركه و تره تيزك به روغن
و تكرار سبتن سريشم ماهي را نافع دانسته‌اند
و در ترطيب و تقوية اعضاى رئيسه بايد كوشيد
و در معالجهء او به دستور ماليخوليا و جنون بايد نمود
و از جماع و خوردن ترشيها و هواى سرد اجتناب بسيار لازمست
و تنقيهء سودا به منضج و مسهل مكرر بايد کرد
و اين دوا را جالينوس فرموده كه به هر که داده شد خوف از آب نکرد و باعث نجات گرديد.

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص270

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن:

دواء السرطان
سرطان زنده را در ظرف مس سرخ بقدرى بايد برشته كرد كه توان سائيد
و ده جزو آن را با جنطيانا پنج جزو و كندر يك جزو نرم سائيده
در ايامي كه روز مسهل نباشد با آب سرد و دو درهم صبح و دو درهم شب تناول نمايند
و در تفريح و ترطيب و نشاط طبع سعى كند
و حقنه به ماء الشعير و روغن گلسرخ و آب برگ خرفه و لعاب بزرقطونا و امثال او بسيار مفيد است
و آب از ظرف لوله دار بدهند كه آن را نبيند
و چون ظرف آب پوست کفتار باشد از خوردن او اجتناب نمیكند
و در آب گرم نشستن و بول كردن در آن بغايت مفيد است
و از غذاها گوشتهاى لطيف مثل مرغ پروارى و بره و بزغاله فربه و روغن كره و شير و پالوده و حلواهاى نشاسته و امثال آن تناول نمايند
و شراب ممزوج با آب بسيار بغايت موافق است
و تدهين سر و بدن به روغنهاى رطبه مثل روغن بنفشه نافع
و استراحت و خواب بسيار مفيد است
و خوردن آب پودنهء نهرى روزی صد مثقال به سه دفعه از سه روز تا يك هفته از مجرباتست
و آب پياز به دستور سه روز روزى صد مثقال به سه چهار دفعه بنوشند بيعديل دانسته‌اند
و آب ثيل از مجرباتست
و چون سماين را كه به تركى بيلدرچين نامند به تمامه كباب كرده بخورند و چيزى ازو طرح نكنند بالخاصية مجرب دانسته‌اند
و به دستور كباب جگر سگ ديوانه كه او را گزيده باشد نافع يافته‌اند
و بستن آن نيز بر موضع جراحات بسيار مؤثر است
و دواء الزراريح بالخاصية رافع مضرات و از مجربات جميع اطباست
و چون از آن بنوشند اجسامى با بول دفع میشود شبيه به حيوان بسيار كوچك و عوام را گمان میشود كه بچهاى سگ است

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص270

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن:

دواء الذراريح
ذراريح بزرگ فربه را که به تركى الاكلنگ نامند سر و بالها و پاها را انداخته
يك جزو عدس مقشر يك جزو فلفل قرنفل دارچينى سنبل الطيب زعفران هر يك سدس جزو
مجموع را سائيده با آب قرص بسازند
و هر روز دو دانگ با آب گرم بنوشند
قسم ديگر ذراريح را سر و بال انداخته سه شبانه روز در دوغ خيسانيده
بعد از هر يك شبانه روز تجديد دوغ نموده
پس خشك كنند
و بعد از آن با مثل او عدس مقشر سائيده با آب قرص ساخته
به قدر دو دانگ هر روز با آب گرم بدهند

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص270

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن:

سام ابرص و عصابه
مداواى آن در آب گرم گذاشتن عضو و ماليدن انست به روغن و خاكستر تا دندان بیردن آيد و بعد از آن خاكستر را به روغن خمير كرده به بندند.

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص270

[pejuhesh234]

تحفه حکیم مومن:

موغالى
مداواى او بستن فته با سركه
و به دستور سير و عاقرقرحا و تخم تره تيزك و امثال آنست
و اگر ورم بهم رسد پوست انار شيرين را مهرا پخته ضماد نمايند

کتاب تحفه حکیم مومن-طبع قدیم- ص271