مسمومیت غذایی

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علائم مسمومیت با سالمونلا:
به گفته پزشکان، علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود و ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند. علایم و نشانه‌های این مسمومیت شامل تب، خستگی، سردرد، تهوع، استفراغ، اسهال آبکی شدید، ضعف، درد شکم و کم شدن آب بدن است.

علایم و نشانه‌های بوتولیسم:
شامل تاری دید، دوبینی، افتادگی پلک فوقانی، عدم توانایی حرکتی، اختلال تکلم، لکنت زبان، سختی بلع و خشکی و درد گلو است. سایر علایم می‌تواند به صورت خشکی دهان، یبوست، بند آمدن ادرار (احتباس ادراری) بروز کند.

علایم و نشانه‌های مسمومیت با استافیلوکوک طلایی
علایم و نشانه‌های این مسمومیت عبارتند از: استفراغ ناگهانی، دردهای شکمی‌ و اسهال که در موارد حاد ممکن است خون و بلغم در مدفوع ظاهر شود. در این نوع مسمومیت بر خلاف نوع سالمونلایی تب نادر بوده و مرگ کمتر روی می‌دهد.

علائم مسمومیت
بر حسب نوع مسمومیت علایم هم فرق می‌کند. خواب آلودگی یا کما (در مسمومیت با مواد مخدر) ، شکم درد ، استفراغ و اسهال (در مسمومیت با تحریک کنندگان روده‌ای) ،‌ افزایش بزاق دهان ، انقباض و کوچک شدن مردمک چشمها (در مسمومیت با حشره کشها) ، سوختگی اطراف لب و دهان (در مسومیت با مواد سفیدکننده) ، اسپاسمهای عضلانی (در مسمومیت با استریکنین) ، تشنج (در مسمومیت با محرکهای سیستم عصبی) ، ریزش عرق و تند شدن تنفس (در مسمومیت با داروها اعصاب) ، صورتی شدن رنگ پوست (در مسمومیت با منواکسید کربن) ، تاولهای پوستی (در مسمومیت با منواکسیدکربن و داروهای ضد افسردگی).

[pejuhesh234]

اصطلاحات بیماری:
مسمومیت غذایی

انواع مسمومیت
مسمومیت به مجموعه واکنشهایی گفته می‌شود که بعد از آلودگی با مواد مضر سلامتی ، سمهای تولید شده برخی میکروارگانیسمها ، افزایش مقدار یک ماده معمول در بدن ، اتفاق می‌افتد. ریشه لغوی intoxoication از کلمه یونانی Toxicon به معنای ماده شیمیایی مضر گرفته شده است.

مفاهیم کلی
عوامل مسمومیت‌زا می‌توانند باکتریها ، ویروسها ، برخی انگلها ، فلزات خاص و مواد پروتوزا باشند. این آلودگیها می‌توانند همچنین در انسان ایجاد بیماری عفونی کنند و یا اینکه فقط تحت تاثیر سموم مترشحه آنها ، مسمومیت ایجاد گردد. در بعضی مواقع مسمومیتها و عفونتها می‌توانند تواما ایجاد گردند. طبق نظریه Park و Harrigan مسمومیتهای ایجاد شده توسط میکروارگانیسمها به مراتب بیشتر از مسمومیتهای شیمیایی اتفاق می‌افتند.

در ممالک متحده آمریکا ، بین سالهای 1977 تا 1981 حدود 954 اپیدمی ثبت شده که همگی به علت مصرف غذای آلوده ایجاد شده‌اند. متاسفانه ، در کشورهای جهان سوم و حتی در بسیاری از ممالک اروپایی آمار دقیقی از اپیدمیها و بویژه تعداد انواع مسمومیتها و بیماریهای ناشی از مرف غذای آلوده در دسترس نیست. بد نیست بدانیم کارشناسان سازمان بهداشت جهان ، مقدار نوزادان شیرخوار و اطفال ، زیر پنج سال را در 1980 در اثر اسهالهای ناشی از مسمومیت ، جان خود را از دست داده‌اند.

انواع مسمومیت
مسمومیت غذایی

طی سال‌های اخیر وقوع مسمومیت‌ها و بیماری‌های میکروبی ناشی از غذا نه‌تنها در کشورهای در حال توسعه بلکه در کشورهای توسعه یافته نیز که از استانداردهای بهداشتی بالایی برخوردارند، به نحو چشمگیری افزایش یافته است.

این نوع مسمومیت‌ها از عمده بیماری‌های جوامع کشورهای مختلف جهان به‌شمار می‌رود. طبق مطالعات انجام شده، همه ساله بیش از هزار میلیون مورد اسهال حاد در بین بچه‌های زیر پنج سال در ممالک آفریقا، آسیا (به استثنای چین) و آمریکای لاتین اتفاق می‌افتد که به مرگ بیش از پنج میلیون نفر منجر می‌شود در حالی که موارد واقعی مسمومیت‌های غذایی ۱۰ تا ۱۰۰ برابر بیشتر از موارد دیگرگزارش شده است.

بسیاری از میکروب‌ها در گذشته به عنوان عامل مسمومیت غذایی محسوب نمی‌شدند اما اخیراً تحت عنوان میکروب‌های بیماری‌زای پنهان یا نوظهور شناسایی شده‌اند، اهمیت این میکروب‌ها در ایجاد مسمومیت غذایی روز به روز بیشتر می‌شود به‌خصوص این‌که برخی از آنها قادرند تحت شرایط یخچالی و در محیط با اکسیژن کم زنده مانده و رشد کنند و برخی نیز حتی با تعداد اندک قادر به ایجاد بیماری هستند که این مورد زنگ خطری جدی برای سلامت مصرف کنندگان مواد غذایی است.

عوامل ایجاد مسمومیت
میکروب‌ها مسئول بخش عمده‌ای از مسمومیت‌های غذایی هستند، هرچند که در این میان نباید آلودگی غذا با انواع مواد افزودنی، فلزات سنگین (مانند سرب، آرسنیک، جیوه و کادمیوم)، باقی‌مانده سموم دفع آفات نباتی و همچنین سایر مواد سمی‌ که در مراحل تولید، نگهداری و فرآوری غذا ایجاد می‌شوند (مانند نیتروزامین و آفلاتوکسین) را از نظر دور داشت.

غذاهای مسموم کننده معمولاً بو یا مزه ناخوشایندی ندارند، اما پس از مصرف علایم بالینی بسیار حادی ایجاد می‌کنند.میکروب‌هایی که مواد غذایی را آلوده می‌کنند با چشم غیرمسلح دیده نمی‌شوند اما همین موجودات زنده میکروسکوپی تحت شرایطی خاص می‌توانند با تولید سموم ویژه‌ای در مواد غذایی، مسمومیت‌های بسیار خطرناکی ایجاد کنند که برخی از آنها می‌تواند کشنده باشد، هرچند که اغلب این مسمومیت‌ها معمولاً ظرف ۲۴ ساعت برطرف می‌شوند.

سالمونلاها، کلستریدیوم بوتولینوم، کلستریدیوم پرفرنژنس، استافیلوکوک طلائی، اشریشیا کلی، شیگلا، یرسینیا و باسیلوس سرئوس از جمله باکتری‌هایی هستند که به‌طور معمول در ایجاد انواع مسمومیت‌های غذایی نقش دارند.

در مقایسه با باکتری‌ها، نقش ویروس‌ها در ایجاد بیماری‌های غذایی کمتر مورد توجه قرار گرفته است که شاید دلیل عمده آن مربوط به مشکلات تکنیکی برای جداسازی ویروس‌ها از مواد غذایی و کشت آنها باشد.

انگل‌های تک‌یاخته‌ای نیز قادر به رشد در مواد غذایی نیستند ولی کیست آنها می‌تواند به مدت طولانی در غذا به حیات خود ادامه دهد که از میان آنها می‌توان به آمیب آنتاموبا هیستولیتیکا، ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم اشاره کرد. حضور قارچ‌ها نیز در مواد غذایی از نظر تولید مواد سمی‌ موسوم به مایکو توکسین‌ها حائز اهمیت است.

مسمومیت با سالمونلا
سالمونلوزیس نام عفونتی است که به‌وسیله باکتری سالمونلا ایجاد می‌شود. از جمله مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: گوشت، مرغ، تخم‌مرغ، ماهی دودی و شیر خشک.

به گفته کارشناسان بهداشت مواد غذایی، احتمال آلودگی غذاهایی که پروتئین بالایی دارند (مانند شیر و صدف خوراکی) با گونه خاصی از این باکتری به نام سالمونلا تیفی (عامل تب تیفوئید) بسیار محتمل است.

همچنین پس از مصرف غذاهای پخته‌ای که قبل از مصرف مجدد خوب گرم نشده‌اند یا سرد مصرف شده‌اند، ممکن است این نوع مسمومیت بروز نماید.

مسمومیت با کلستریدیوم بوتولینوم
بوتولیسم از جمله مسمومیت‌های غذایی شدید و کشنده است که توسط سم حاصل از کلستریدیوم بوتولینوم، که یک باکتری بی‌هوازی است، ایجاد می‌شود. این باکتری ممکن است در فراورده‌های غذایی و غذاهای خانگی که به‌صورت غلط تهیه شده‌اند و یا در شرایط غیر بهداشتی و نامناسب نگهداری می‌شوند، ایجاد شود.

به گزارش ستاد مرکزی اطلاع‌رسانی داروها و سموم وزارت بهداشت، برخی از مواد غذایی که این نوع مسمومیت در اثر مصرف آنها دیده شده است عبارتند از: سوسیس، کالباس، کنسرو ماهی، کنسرو ذرت، کنسرو لوبیا، کشک خانگی و عسل خام خالص (بوتولیسم نوزادان). به همین دلیل است که پزشکان مؤکداً به مادران نوزادان زیر یک سال توصیه می‌کنند که به آن‌ها عسل ندهند.

بوتولیسم اگرچه نادر است ولی اغلب کشنده است. علایم و نشانه‌های این مسمومیت با تأخیر ظاهر می‌شود، یعنی ممکن است ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف غذای آلوده، علایم در فرد مسموم بروز کند.

مسمومیت با استافیلوکوک طلایی
به گفته بسیاری از کارشناسان این نوع مسمومیت غذایی نیز به اندازه سالمونلوزیس شایع است. علت اصلی این مسمومیت تولید نوعی سم روده‌ای توسط گروه خاصی از باکتری استافیلوکوک طلائی است.

بررسی‌های انجام شده نشان داد که مصرف شیر و سایر خوراکی‌های آلوده مهمترین علت بروز این بیماری است. آلودگی غذا می‌تواند در اثر تماس ترشحات بینی، گلو و دست افراد آلوده به میکروب ایجاد شود و به همین دلیل است که افرادی که در زمینه تهیه و تولید مواد غذایی فعالیت می‌کنند باید دارای کارت بهداشتی سلامت باشند چون مواد غذایی پس از پختن و در حین برش یا خرد کردن می‌تواند به این باکتری آلوده شود.

عوارض جانبی

در برخی مواقع کمبود آب بدن در این بین موجب عواقبی به شرح ذیل می شود:

•ورم مفاصل ( در صورت مسمومیت با غذاهای دریایی)
•اختلالات جریان خون ( میکروب ای.کولی یا ...)
•مرگ ( بیشتر در اثر قارچ های سمی، سم موجود در برخی ماهی ها و یا ماهی خراب یا بوتولیسم)
•اختلالات کلیوی ( ای.کولی یا ...)
•اختلالات سیستم عصبی (بوتولیستم، کامپی لوبیکیتر)
•مشکلات سیستم تنفّسی (بوتولیسم)

مراجعه به مراکز مخصوص
در صورت مشاهده علائم زیر، فوری به پزشک مراجعه کنید:

•اسهال بیشتر از دو تا سه روز
•وجود خون در مدفوع
•حالت تهوع، استفراغ، ادرار زیاد
•تب بالای 38 درجه

در صورت بروز علائم زیر حتماً با اورژانس تماس بگیرید:

•خونریزی شدید روده ای (در مدفوع) یا مدفوع قرمز یا سیاه
•عدم تنفّس درست و اختلال سیستم تنفّسی
•اختلال در حرکات اعضای بدن، اختلال در گفتار، بینایی و ....
•علائم از دست رفتن آب بدن ( عطش، سرگیجه، غش کردن)
•مشکلات بلعی
•در صورتی که حدس می زنید از مصرف ماهی، قارچ یا کنسرو ( بوتولیسم) مسمومیت شدید
•عدم تنظیم ضربان قلب (تپش، کندی و ...)

برای پیشگیری از مسمومیت موارد زیر را رعایت کنید:

•همواره نظافت شخصی و ظروف و وسایل آشپزخانه را رعایت کنید.
•پخت کامل غذا: بسته به نوع مواد غذایی(گوشت،ماهی،کنسرو،...) حرارت لازم را اعمال کنید.
•هرگز ماهی یا مواد سرخ کردنی را در روغن قبلی سرخ نکنید.
•همواره مواد غذایی را بسته به مقدار نیاز و زمان مصرف در یخچال یا فریزر نگاه دارید، در صورتی که مواد گوشتی نپخته در یخچال بیش از یک تا دو روز ماند، مصرف نکنید.
•به تاریخ مصرف مواد غذایی، نحوه ی صحیح بسته بندی (بسته بندی سوراخ نباشد)،دقّت کنید. از مصرف کنسروهای باد کرده یا ضربه دیده خودداری کنید.
•به مزه و بوی غذا دقّت کنید، در صورت احساس بو یا مزه ی غیرعادی، از مصرف آن پرهیز کنید.

دیگر اقدامات لازم:

•اگر نوازادی دارید، به هنگام تعویض پوشک آن، حتماً دستهای خود را به خوبی بشویید تا از انتقال میکروب به محیط خانه جلوگیری شود.
•در صورت مصرف کنسرو، حتماً به طرز مصرف آن (جوشاندن در حدّاقل زمان و نحوه مصرف آن) دقّت کنید.
•به کودکان زیر یک سال، عسل ندهید.
•از خوردن قارچ های سمّی خودداری کنید.
•احتمال مسمومیت در مسافرت بیشتر است بنابراین سعی کنید از خوردن غذاهای بین راهی خودداری کنید، همواره موادّ غذایی تازه و گرم و آب معدنی مصرف کنید، میوه را با پوست نخورید.
•در خرید ماهی و غذاهای دریایی از سالم بودن آن مطمئن شوید.
•در صورت آبستن بودن یا عدم دارا بودن سیستم ایمنی قوی از خوردن مواد لبنی بین شهری و محلّی خودداری کنید.
در صورت مسمومیت غذایی، اگر دیگران نیز از این غذا مصرف کردند به آنها اطلاع دهید، در صورت خرید مواد غذایی که احتمال دادید که خراب یا مسموم است به فروشگاه یا رستوران مربوطه و در آخر به وزارت بهداشت اطلاع دهید.


راهکارهای کلی

- مطمئن شوید مواد غذایی تهیه شده از منابع حیوانی (گوشت ، لبنیات ، تخم مرغ) کاملا پخته یاپاستوریزه شود.
- از خوردن گوشت و تخم مرغ خام ، نیمه پخته بپرهیزید. به تاریخ انقضای مواد غذایی دقت کنید و پیش از خرید و حتی هنگام مصرف آن را کنترل نمائید.
- در انتخاب ماهی و صدف دقت کنید و از کیفیت و تازگی آن اطمینان یابید.
- از آلوده شدن غذاهای دیگر با آب گوشت ، مرغ ، ماهی و تخم مرغ خام جلوگیری کنید.
- این مواد را به مدت طولانی در دمای اطاق نگه داری نکنید و هر چه سریع تر آنها را در یخچال بگذارید.
- پس از کار و آماده سازی این مواد ، دست ها ، تخته های برش و چاقوها را با آب گرم و مایع یا صابون حاوی مواد ضد باکتریایی بشوئید.
- شیر پاستوریزه نشده یا غذاهای تهیه شده از آن را مصرف نکنید.
- غذاهای یخ زده را در دمای اطاق نگه داری نکنید تا ذوب شود. برای ذوب شدن یخ غذاها هم آنها را در یخچال بگذارید و فورا آنها را مصرف کنید. غذایی را که یک بار فریز کرده اید پس از ذوب شدن یخ دوباره فریز نکنید.
- سبزیجات خام و میوه ها را پیش از خوردن کاملا بشویید.
- فقط شربت ها و آب میوه های پاستوریزه شده را مصرف کنید.
- از روش های مناسب کنسرو کردن در خانه آگاه شوید.
- اگر دچار اسهال یا تهوع هستید برای دیگران بویژه کودکان و نوزادان غذا آماده نکنید. سیستم ایمنی این گروه سنی ضعیف است و با تعداد میکرب ها ی کمتری بیمار می شوند.
- در صورت تماس با پرندگان ، خزندگان ، یا مدفوع آنها حتما دست خود را با آب گرم و صابون بشوئید. - شیر مادر بی خطر ترین غذا برای نوزادان است. این روش از بسیاری از بیماری ها و مسمومیت های غذایی جلوگیری می کند.
- در مورد کسانی که در معرض خطر بیشتر هستند مانند زنان باردار ، افرادی با سیستم ایمنی تضعیف شده ، نوزادان و سالمندان باید هشیار تر بود و نکات بهداشتی تهیه غذا را در مورد آنها کاملا رعایت کرد
فراورده‌های گوشت و مرغ، سس‌ها، آبگوشت، شیرینی‌های خامه‌ای یا کرم‌دار، سالاد ماهی، شیر، پنیر و به‌طور کلی غذاهای با محتوای پروتئینی بالا از جمله مواد غذایی هستند که مسمومیت با استافیلوکوک طلایی در آن‌ها گزارش شده است.

[pejuhesh234]

معاینات و آزمایشات
اوّلین اقدامات جهت تشخیص و مداوای مسمومیت این است که پزشک در مورد غذاهای مصرفی اخیر از شما سوال می کند و سپس به کنترل و جبران آب از دست رفته ی بدن در اثر اسهال و استفراغ می رسد.

آزمایشات جهت تشخیص عامل مسمومیت [/b]
•آزمایش خون
•آزمایش به روی باقی مانده غذا
•مدفوع
•استفراغ

[b]در برخی مواقع حتّی با موارد فوق نیز علل و درمان مسمومیت مشخص نمی شود، در اینصورت از روشهای زیر استفاده می شود:
•سیگمیودوسکوپی: وارد کردن لوله طبّی باریکی در روده از طریق مقعد برای تشخیص خونریزی و تورم داخلی
•الکترومایوگرافی: تست مقدار پالس های الکتریکی در عضلات جهت تشخیص بوتولیسم
•تست مایع نخاعی در صورت وجود اختلالات عصبی

مراقبتها:
جهت بهبود اولیه و عدم از دست رفتن بیش از حدّ بدن که خود موجب بروز اختلالات حیاتی می شود، می توانید از روشهای زیر استفاده کنید:

•حتّی المقدور تا وقتی که اسهال شما برطرف نشده است از خوردن مواد دیرهضم و لبنی پرهیز کنید. (در این حالت سیستم گوارشی قادر به تجزیه ی قند لاکتور موجود در مواد لبنی نیست)
•خوردن مایعات ( البته به جز مواد لبنی، کافئین دار) برای جبران آب ازدست رفته در اثر اسهال و استفراغ
•در مورد کودکان سریعاً محلول ا.اس.آر را از داروخانه تهیه و مصرف کنید(تأمین کننده آب و نمک ومواد قندی)
در صورت عدم قبول مایعات توسط سیستم گوارشی، به پزشک مراجعه تا از طریق سرم مواد قندی و مایعات از دست رفته تأمین شود.

اگر بطور عادی از داروهای مدّر و ملین استفاده می کنید، در صورت اسهال باید این داروها را البته حتماً با مشورت پزشک قطع کنید.

لازم به ذکر است در بیشتر مسمومیت های عادی، معمولاً پزشکان آنتی بیوتیک را تجویز نمی کنند.

در صورت مسمومیت با قارچ یا ماهی و دیگر حیوانات دریایی، سریعاً به پزشک مراجعه کنید چرا که احتمال زیاد، وی برای درمان دفع سموم، مجبور به تخلیه معده می شود.

درمان
مهم‌ترین راه درمان مسمومیت و اسهال، جبران آب و الکترولیت‌های از دست رفته با مصرف «ا.آر.اس» و حذف عامل بیماری است.درمان‌های غیراختصاصی اولیه بسیار با اهمیت هستند.بسیاری از افراد به اشتباه تصور می‌کنند که هنگام مسمومیت و اسهال، باید اسهال را متوقف کنند، در حالی که اسهال باعث خروج باکتری‌های نامناسب موجود در روده می‌شود و در بهبود مسمومیت ناشی از این باکتری‌ها موثر است.

مصرف غذاهای حاوی برنج و گندم، پوره سیب‌زمینی و فرنی در کاهش عوارض نامطلوب اسهال موثر است. در صورتی که فرد به «ا.آر.اس» دسترسی نداشته باشد، می‌تواند یک قاشق چای‌خوری نمک، معادل حدود 5 گرم و 2 قاشق سوپ خوری شکر معادل40 گرم را به یک لیتر آب اضافه کند و بخورد. در موارد شدید بیماری، بهتر است به دستور پزشک از سرم و آنتی‌بیوتیک استفاده شود.

مصرف شیرینی، آبمیوه و نوشابه موجب دفع بیشتر آب می‌شود و تاثیری در بهبود مسمومیت ندارد.

[pejuhesh234]

طول درمان

بیشتر مسمومیت ها با مراقبتهای ویژه تحت نظر پزشک، ظرف 12 تا 48 ساعت برطرف می شوند، مگر اینکه مسمومیت در اثر نوع باکتریهای حادّ و قوی باشد.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

ORS - او آر اس
عوارض‌ جانبي‌: در صورت‌ مصرف‌ بيش‌ ازاندازه‌ ممكن‌ است‌ در نوزادان‌ كمتر ازيكسال‌ منجربه‌ تشنج‌ گردد. پف‌كردن‌ پلكهاو تشنگي‌ بيش‌ازحد نيز از عوارض‌ جانبي‌دارو هستند.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.