کم خونی فقر آهن

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

علائم باليني كم خوني فقر آهن

علائم باليني كم خوني فقر آهن بسيار زياد و متنوع است.
از علائم آن مي توان رنگ پريدگي, طپش قلب, خارش بدن, زياد شدن عادت ماهانه در خانمها, سرگيجه و بدن درد را نام برد. علاوه بر اين علائم معمولي, در كم خوني فقر آهن شديد و مزمن بيمار ممكن است به خوردن خاك يا يخ ويار پيدا نمايد. ورم و التهاب زبان و گوشه لبها و ايجاد ناخنهاي قاشقي مي تواند از علائم كم خوني فقر آهن باشد. نهايتاً خستگي و ضعف بدني بخاطر كم رسيدن اكسيژن به بافتهاي بدن ايجاد مي شود

[pejuhesh234]

اصطلاحات بیماری:
کم خونی فقر آهن

کم خونی وضعیتی است که درآن ، تعداد یا اندازه گلبول های قرمز یا مقدار هموگلوبین موجود درخون کاهش یافته و تبادل اکسیژن و دی اکسید کربن بین خون و سلول ها دچار اختلال می شود .
از علل ایجاد کننده کم خونی می توان کمبودهای تغذیه ای ، خون ریزی ، ناهنجاری های ژنتیکی ، بیماریهای مزمن یا مسمومیت های دارویی را نام برد .
منظور از کم خونی های تغذیه ای ، کم خونی هایی است که در اثر دریافت کم مواد مغذی ایجاد می شوند .
از مهم ترین مواد غذایی جهت خون سازی ، که کمبود آن در خون بدن موجب بروز کم خونی می شود می توان به آهن ، ویتامینB12 و اسید فولیک اشاره کرد که از بین آنها کم خونی ناشی از فقر آهن یکی از شایع ترین نوع کم خونی تغذیه ای است .

میزان نیاز به آهن
میزان نیاز به آهن براساس سن ، جنس و وضعیت فیزیولوژیکی افراد متفاوت است . مثلاً زنان باردار به علت افزایش حجم خون ، رشد جنین و جفت ، و سایر بافتها به آهن بیشتری نیاز دارند . به همین دلیل بیش از سایرین در معرض خطر کم خونی قرار دارند .
در شیر خواران - در صورت سلامت مادر- ، میزان آهن موجود در شیر مادر برای 4- 6 ماه اول زندگی کافی است ولی در مورد نوزادانی که با وزن کم متولد می شوند ذخایرآهن کم بوده و باید بعد از 3 ماهگی آهن اضافی به صورت قطره خوراکی خورانده شود .
همچنین بستن پیش از موقع بند ناف نیز به دلیل اینکه نوزاد را از یک سوم کل خونش محروم می کند خطر فقر آهن را افزایش می دهد .

علت کم خونی فقر آهن چیست؟
کاهش آهن در رژیم غذایی:
آهن از رژیم غذایی جذب می گردد، هر چند فقط یک میلی گرم آهن از هر ۲۰-۱۰ میلی گرم آهن غذا جذب می شود. فردی که قادر به مصرف یک رژیم غنی از آهن نباشد ممکن است به درجاتی از آنمی فقر آهن مبتلا شود.

تغییرات بدنی:
هنگامی که بدن تحت تأثیر تغییرات ناگهانی نظیر رشد ناگهانی در بچه ها و بالغین یا در طی دوره شیردهی قرار می گیرد، نیازمند افزایش دریافت آهن و افزایش تولید سلول های قرمز خونی می باشد.

اختلالات مجاری گوارشی:
اختلال در جذب آهن بعد از برخی جراحی های دستگاه گوارش شایع است. قسمت اعظمی از آهن موجود در غذا توسط قسمت کوچکی از روده فوقانی جذب می گردد. هر اختلالی در دستگاه گوارش می تواند جذب آهن را تغییر داده و منجر به آنمی فقر آهن شود.

از دست دادن خون :
از دست دادن خون باعث کاهش آهن و در نتیجه کم خونی فقر آهن می شود . منبع از دست دادن خون شامل : خونریزی دستگاه گوارش، خونریزی ماهیانه یا صدمات می باشد.

عوارض ناشي از کم خوني فقر آهن در کودکان سنين مدرسه و نوجوانان:
آهن کافي براي حفظ سلامت ، رشد مطلوب و فراهم ساختن زمينه مناسب براي يادگيري در دوران تحصيل ضروري است. اگرچه کمبود آهن مي تواند در تمام مراحل زندگي سبب کاهش قدرت ادراک و يادگيري گردد ولي اثرات نامطلوب کم خوني در دوران شيرخوارگي و در اوايل کودکي غير قابل جبران است.
کم خوني فقر آهن در کودکان زير 2 سال و کودکان سنين مدرسه با تاخير رشد خفيف همراه است و درمان کم خوني موجب افزايش سرعت رشد در کودکان کم خونن ممکن است به علت نقش کلي آهن در واکنش هاي حياتي بدن ، رابطه آن با سيستم ايمني و يا تاخير آن بر اشتها باشد.
کم خوني فقر آهن در سنين مدرسه موجب کاهش قدرت يادگيري ميشود. ضريب هوشي اين کودکان 5 تا 10 امتياز کمتر از حد طبيعي بر آورد شده است. همچنين در اين کودکان ميزان ابتلا به بيماريهاي عفوني بيشتر است زيرا سيستم ايمني آنان قادر به مبارزه با عوامل بيماريزا نيست.
کودکان و دانش آموزاني که دچار کم خوني فقر آهن هستند هميشه احساس خستگي و ضعف مي کنند. اين افراد اغلب از ورزش و فعاليتهاي بدني دوري ميکنند و يا در هنگام ورزش خيلي زود خسته مي شوند. در اين افراد تغييرات رفتاري به صورت بي حوصلگي و بي تفاوتي مشاهده مي شود. کم خوني فقر آهن به علت تاثير بر قدرت يادگيري و کاهش آن ، افت تحصيلي دانش آموزان را باعث مي شود.

علل ایجاد کم خونی فقر آهن در دوران مدرسه و بلوغ
در سنين مدرسه بدن به دليل رشد به آهن بيشتري نياز دارد و مصرف ناکافي منابع غذائي حاوي آهن در اين دوران منجر به کمبود آهن مي شود .

در دوران بلوغ به دليل جهش رشد نياز دختران و پسران نوجوان به آهن بيشتر از دوران قبل است و در صورتي که از منابع غذائي حاوي آهن در برنامه غذائي روزانه مصرف نشود نوجوان به سرعت در معرض خطر کمبود آهن و کم خوني ناشي از آن قرار مي گيرد.
در دوران بلوغ ، دختران علاوه بر جهش رشد و در نتيجه نياز بيشتر به آهن ، به علت عادت ماهيانه و از دست دادن خون نسبت به کم خوني فقر آهن بسيار حساس تر و آسيب پذيرتر هستند و به اين دليل کم خوني فقر آهن در در دختران نوجوان در مقايسه با پسران نوجوان شيوع بالاتري دارد.
امروزه بخش چشمگيرى از جمعيت جهان دچار كمبود مواد معدنى و ويتامين هايى هستند كه آنها را مجموعاً ريزمغذى مى نامند.اين مواد در مقادير بسيار اندك نقش مهمى در بقاى تكامل جسمى و ذهنى، سلامت عمومى و به طور كلى كيفيت زندگى تمامى افراد ايفا مى كند.
آهن، ويتامين A و يد سه عضو خانواده ريزمغذى ها هستند كه به ويژه در چند دهه اخير بيش از ساير ريزمغذى ها توجه محافل علمى را به خود جلب كرده است.براساس اطلاعات موجود كمبود ويتامين A، يد و كم خونى ناشى از فقر آهن در تمامى دنيا از شيوع بسيار بالايى برخوردار است.
كم خونى ناشى از كمبود آهن يكى از مشكلات عمده بهداشت عمومى است تا جايى كه تاثير فراوانى بر روى تكامل جسمانى، رفتارى، روانى و بازده كارى افراد مى گذارد.

كمبود آهن زمانى رخ مى دهد كه آهن جذب شده كمتر از حد نياز طبيعى بدن باشد و اين مسئله ممكن است ناشى از مصرف ناكافى آهن، افزايش نياز به آهن يا از دست دادن خون به طور مزمن باشد.

كمبود آهن شايع ترين علت كم خونى است و مى تواند با كمبود فولات به ويژه در دوران باردارى همراه باشد.

شيرخواران و كودكان در سنين قبل از مدرسه، نوجوانان و زنان در سن بارورى به ويژه زنان باردار آسيب پذيرترين افراد نسبت به وقوع كم خونى ناشى از كمبود آهن هستند. البته در جايى كه مصرف غذاى ناكافى يا آلودگى هاى انگلى شايع باشد، مردان نيز آسيب پذير هستند.

براساس گزارش سازمان بهداشت جهانى (WHO) كودكان كم سن و سال و زنان باردار به ترتيب ۴۳ و ۵۱ درصد تاثيرپذيرترين گروه هستند.شيوع كم خونى در ميان كودكان سنين مدرسه ۳۷ درصد، زنان غيرباردار ۳۵ درصد و مردان بالغ ۱۸ درصد است.

كم خونى عموماً با علائمى نظير رنگ پريدگى پوست، خستگى، تنگى نفس و بى اشتهايى همراه است.كم خونى در زنان و دختران به دليل خونريزى هاى دوران باردارى و ماهيانه، در كودكان نارس با وزن كم و سالمندان به علت مشكلات دندانى و گوارشى و عدم مصرف غذاهاى مناسب بيشتر از بقيه افراد جامعه ديده مى شود.

كم خونى عوارضى نيز با خود به همراه مى آورد كه در زنان باردار و كودكان زير ۹ سال بيشتر خود را بروز مى كند.

عوارض كم خونى ناشى از فقر آهن در بزرگسالان، كاهش فعاليت بدنى و خستگى زودرس و در زنان باردار ضعف و ناتوانى بدنى، افزايش خطر مرگ ومير به هنگام زايمان و افزايش خطر تولد نوزاد نارس و كم وزن و يا احتمال سقط جنين است.

كم خونى در كودكان منجر به اختلال در تكامل گفتارى و حركتى و كاهش ميزان يادگيرى و گاهاً افت تحصيلى مى شود.

كم خونى همچنين ميزان مقاومت بدن در برابر عفونت ها را پايين مى آورد، به طورى كه ميزان ابتلا به بيمارى هاى عفونى در مبتلايان به كم خونى فقر آهن بيشتر از سايرين ديده مى شود.استفاده از غذاى كافى و متنوع ساده ترين و مستقيم ترين روش براى رساندن آهن مورد نياز به بدن است.

عواملى كه موجب افزايش جذب آهن در بدن مى شوند، عبارتند از:
- ويتامين ث يا اسيد اسكوربيك كه در مركبات ترش، سبزى هاى برگى نظير شاهى و جعفرى و در گوجه فرنگى و فلفل سبز به ميزان فراوان يافت مى شود.

- گوشت قرمز و گوشت حيوانات دريايى

- حبوبات، غلات، خشكبار، سبزيجات، ماست و تخم مرغ

بسيارى از تركيبات نيز به عنوان عامل بازدارنده جذب آهن شناخته شده اند كه در اين ميان مى توان به پروتئين سويا، نان سبوس دار و چاى و قهوه اشاره كرد كه خوشبختانه اين اثر بازدارنده به وسيله مصرف ميوه هاى حاوى ويتامين ث خنثى مى شود.

به منظور افزايش جذب آهن مى توان توصيه هاى تغذيه اى و موثرى را در پيش گرفت كه تا حدود زيادى كيفيت رژيم غذايى را بهبود مى بخشند:
- از نوشيدن چاى و قهوه حداقل ۱ تا ۲ ساعت پس از غذا خوددارى كنيد.
- همراه غذا به ويژه غذاهاى حاوى آهن با جذب پايين از غذاهاى حاوى ويتامين ث نظير آب ليمو، ميوه و سالاد و سبزى تازه استفاده كنيد.
- از خريد نان هاى پرسبوس پرهيز كنيد. نان هاى سبوس دار اگر چه به علت دارا بودن فيبر در پيشگيرى از سرطان روده بزرگ، كاهش جذب قند و چربى و جلوگيرى از يبوست نقش دارند، ولى مانع جذب آهن مى شوند و نبايد در مصرف آنها زياده روى شود.

پيشگيري و کنترل کم خوني فقر آهن:

بطور کلي چهار روش اساسي پيشگيري از کم خوني فقر آهن عبارتند از:

1- آهن ياري:
آهن ياري عبارتست از توزيع قرص آهن بين گروههاي آسيب پذير و در معرض خطر کم خوني فقر آهن ( مانند زنان باردار، کودکان زير 5 سال ، کودکان سنين مدرسه و دختران نوجوان.)
در برخي از کشورها آهن ياري يعني توزيع قرص آهن به کودکان مدرسه اي و دختران نوجوان در زمره اقدامات پيشگيري از کم خوني فقر آهن دارد. در اين روش ، قرص توسط معلمين مدارس بين دانش آموزان توزيع مي شود.

2- آموزش تغذيه و ايجاد تنوع غذائي:
در برنامه غذائي روزانه دو نوع آهن " هم" ( Hame) و "غير هم " ( Non Hame) وجود دارد. آهن " هم" در گوشت قرمز ، مرغ ، ماهي و جگر وجود دارد.

آهن " غير هم" در غذاهاي گياهي مانند غلات ، حبوبات، سبزيجات، مغزها ( پسته، بادام ، گردو، و فندق ) وانواع خشکبار ( برگه هلو، زردآلو،انجير ، کشمش و خرما)وجود دارد.

آهن غذاهاي حيواني از قابليت جذب بالايي برخوردار است و به ميزان 20 تا 30 درصد جذب مي شود. در حاليکه آهن غذاهاي گياهي به ميزان 3 تا 8 درصد جذب مي شود و جذب آن بستگي به وجود عوامل کاهش دهنده و افزايش دهنده جذب آهن دارد.

آهن موجود در زرده تخم مرغ نيز از قابليت جذب کمي برخوردار است.گوشت قرمز، مرغ و ماهي افزايش دهنده جذب آهن هستند. اين مواد غذائي ارزش دوگانه دارند. از يک سو داراي آهن " هم" مي باشند و از سوي ديگر موجب افزايش جذب آهن " غير هم" که در منابع گياهي موجود است مي شوند.

يعني اگر حتي مقدار کمي گوشت در غذا وجود داشته باشد آهن موجود در آن موجب افزايش جذب آهن غير هم از مواد گياهي مي شود. اسيد اسکوربيک ( ويتامين C) که در سبزي ها و ميوه هاي تازه و خام وجود دارد يکي ديگر از افزايش دهنده هاي جذب آهن مي باشد.

از طريق مصرف مقداري سبزي خوردن ، پياز و يا انواع سالاد همراه با آب ليمو يا آب نارنج تازه جذب آهن غذاهاي گياهي افزايش مي يابد. البته خطر ابتلاء به آلودگي هاي انگلي به علت مصرف سبزي خام آلوده را نبايد از نظر دور داشت. به اين دليل شستشوي صحيح و ضدعفوني سبزيجاتي که بطور خام مصرف مي شوند نبايد فراموش شود.

يکي از مهمترين اقدامات براي پيشگيري از کم خوني فقرآهن آموزش تغذيه به منظور ايجاد تعادل و تنوع در برنامه غذائي روزانه است.

اساس آموزش تغذيه براي پيشگيري از کم خوني فقر آهن بر اين اصل استوار است که در وعده هاي غذائي افزايش دهنده هاي جذب آهن و هم چنين آهن " هم " مصرف شود و يا اينکه از مصرف کاهش دهنده هاي جذب آهن مانند چاي همراه با غذا و يا بلافاصله پس از خودداري شود.

روش ديگر ، استفاده از جوانه غلات و حبوبات است که موجب افزايش آهن قابل جذب در مواد غذايي مي شود. وقتي غلات جوانه مي زنند ويتامين C در آنها افزايش مي يابد و ميزان تانن ها و اسيد فتيک کم مي شود.مثلا جوانه زدن بعضي از غلات و حبوبات مثل ماش و عدس به مدت 24 تا 48 ساعت مي تواند آهن قابل جذب راتقريبا به دو برابر افزايش دهد.

بطور کلي کودکان سنين مدرسه و نوجوانان بايد براي پيشگيري از کم خوني فقر آهن به توصيه هاي ذيل عمل کنند:

- در برنامه غذائي روزانه از مواد غذائي حاوي آهن مثل انواع گوشت ها ( گوشت قرمز ، مرغ، ماهي) جگر، حبوبات ( مثل عدس، لوبيا) و سبزي هاي سبز تيره ( اسفناج، جعفري،....) بيشتر استفاده کنند.
- همراه با غذا ، سبزي هاي تازه و سالاد ( گوجه فرنگي، فلفل دلمه اي ، کلم ، گل کلم و ....) مصرف نمايند.
- در ميان وعده ها بجاي استفاده از تنقلات غذائي کم ارزش ( پفک نمکي، چيپس، شکلات و نوشابه و... )از انواع خشکبار ( برگه هلو، آلو، زردآلو، توت خشک، انجير خشک، کشمش، خرما) و انواع مغزها ( گردو، بادام ، فندق، پسته) استفاده نمايند. از نشيدن چاي ، قهوه و دم کرده هاي گياهي يکساعت قبل و يک تا دو ساعت پس از صرف غذا خودداري نمايند.
- اگر خيلي زود خسته مي شوند و يا قدرت تمرکز و يادگيري آنها کم شده است ممکن است دچار کمبود آهن باشند در اين مورد بايد به پزشک مراجعه نمايند تا در صورت وجود کمبود آهن که با اندازه گيري ميزان فريتين سرم ( شاخص ذخيره آهن بدن ) تعيين مي شود درمان شوند.
- براي کاهش عوارض جانبي ناشي از مصرف قرص آهن توصيه مي شود که قرص آهن را پس از غذا ميل نمايند.
- يکي از علائم بروز کم خوني در دختران نوجواني که عادت ماهيانه آنها شروع شده است و خونريزي دارند رنگ پوست سبزه مايل به زرد است.

3- کنترل بيماريهاي عفوني و انگلي
ابتلا به بيماريهاي عفوني موجب کاهش اشتها شده و در نتيجه دريافت مواد مغذي از جمله آهن کاهش مي يابدو از سوي ديگر ، بيماريهاي عفوني در جذب و استفاده بدن از مواد مغذي اختلال ايجاد مي کند و درمان به موقع و مناسب مي تواند دوره عفونت و شدت آن را کاهش دهد. رعايت اصول بهداشت فردی از جمله شستن کامل دستها با آب و صابون قبل از تهيه و مصرف غذا و پس از اجابت مزاج به منظور جلوگيري از ابتلا به آلودگي هاي انگلي از ديگر اقداماتي است که در آموزش دانش آموزان بايد مورد تاکيد قرار گيرد.

4- غني سازي مواد غذائي:
غني سازي مواد غذائي با آهن يکي از روش هاي عمده و موثر براي کاهش کمبود آهن و کم خوني فقر آهن در جامعه مي باشد. در اين روش آهن را به مقدار معيني به مواد غذائي اصلي که غذاي عمده مردم است و هر روز مصرف مي شود اضافه مي کنند.

نان يکي از مواد غذائي است که کشورها از ساليان پيش اقدام به غني سازي آن با آهن و ساير املاح و ويتامين ها نموده اند. برخي از کشورها مواد غذائي ديگري مانند بيسکويت، کيک، کلوچه و ساير مواد غذائي که توسط کودکان و دانش آموزان مصرف مي شود را نيز با آهن و مواد مغذي ديگر غني کرده اند و در برنامه غذائي تغذيه مدارس از آن استفاده مي کنند.

مطالعات انجام شده در کشورهايي که برنامه غني سازي را اجرا کرده اند حاکي از کاهش شيوع قابل ملاحظه کم خوني فقر آهن مي باشد. در کشور ما ، غني سازي آرد با آهن و اسيد فوليک در استان بوشهر از سال 1380 به مورد اجرا گذاشته شده است و در طي ساليان بعد ، بتدريج در ساير استانها نيز انجام خواهد شد.

[pejuhesh234]

درمان کم خونی ناشی از فقر آهن
برای درمان کم خونی چند روش وجود دارد که بهترین و کم خطرترین آنها استفاده می شود ؛ بهترین و کم خطرترین راه استفاده از مکمل های خوراکی است . درمان با نمک های ساده آهن ، چون سولفات فرو خوراکی ، کاملاً موثر بوده و به شکل قرص ، کپسول یا مایع است که مصرف آن ها باید تا چند ماه ادامه یابد .
چنانچه این قرص ها با معده خالی مصرف شوند ، جذب آنها بهتر و بیشتر صورت می گیرد ولی در این حالت سبب تحریک معده و بروز مشکلات گوارشی خواهند شد .

عوارض گوارشی ، ناشی از مصرف آهن نظیر تهوع ، دل پیچه ، سوزش قلب ، اسهال یا یبوست را می توان به حداقل رساند ؛ به شرطی که آهن را به میزان کم مصرف کرده و به تدریج به میزان آن افزود تا به حد مورد نیاز بدن برسد. بهتر است قرص آهن ، آخر شب قبل از خواب استفاده شود تا عوارض ناشی از آن کاهش یابد.

ویتامین Cجذب آهن را افزایش می دهد . به همین دلیل معمولاً مصرف ویتامینC به همراه آهن پیشنهاد می گردد . البته علاوه بر درمان دارویی باید به میزان آهن قابل جذب در غذا نیز توجه کرد.

جذب آهن غذا ، اغلب تحت تأثیر شکل آهن موجود در آن می باشد. آهن موجود در پروتئین های حیوانی مانند گوشت گاو، ماهی و پرندگان ( آهن هِم) بیشتر جذب می شود در حالیکه جذب آهن پروتئین های گیاهی مانند سبزی ها و میوه ها ( آهن غیر هم) کم تر می باشد.

باید توجه داشت که ویتامینCجذب آهن سبزی ها و میوه ها( آهن غیرهم) را بیشتر می کند. مصرف چای همراه یا بلافاصله بعد ازغذا نیز می تواند جذب آهن را تا 50 درصد کاهش دهد.

منابع غذایی آهن دار

منابع غذایی آهن دار عبارتند از جگر، قلوه ، گوشت قرمز، ماهی، زرده تخم مرغ ، سبزی های دارای برگ سبز تیره مانند جعفری ، اسفناج و حبوبات ؛ مثل عدس و لوبیا، هم چنین میوه های خشک ( برگه ها) به خصوص برگه زرد آلو و دانه های روغنی.

عوامل افزایش دهنده جذب آهن و منابع غذایی آنها
1. اسید سیتریک و اسید اسکوربیک ( ویتامینC) که درآلو، خربزه، ریواس، انبه، گلابی، طالبی، گل کلم، سبزی ها ، آب پرتقال، لیمو شیرین ، لیمو ترش، سیب و آناناس وجود دارند، می توانند عوامل افزایش دهنده جذب آهن در بدن باشند.

2. اسید مالیک و اسید تارتاریک که در هویج ، سیب زمینی، چغندر، کدو تنبل ، گوجه فرنگی، کلم پیچ و شلغم موجود است ، سبب افزایش جذب آهن می شود.

3. محصولات تخمیری مثل سس سویا نیز در این دسته از عوامل گنجانده می شوند.

توصیه های زیر را به کار بندید :
1. استفاده از غذاهایی که غنی از آهن می باشند.

2. استفاده از منابع غذایی حاوی ویتامین در هر وعده غذایی ، جهت جذب بهتر آهن ( مثل پرتقال، گریپ فروت، کوجه فرنگی، کلم، توت فرنگی، فلفل سبزو لیمو ترش)

3. گنجاندن گوشت قرمز، ماهی یا مرغ در برنامه غذایی .

4. پرهیز از مصرف چای و قهوه همراه یا بلافاصله بعد از غذا

5. برطرف کردن مشکلات گوارشی و یبوست

6. تصحیح عادات غذائی غلط ( مثل مصرف مواد غیر خوراکی مانند خاک ، یخ )

7. مشاوره با پزشک و متخصص تغذیه جهت پیش گیری به موقع و یا بهبود کم خونی

8. استفاده از نان هایی که از خمیر ورآمده تهیه شده اند

9. استفاده از خشکبار مثل توت خشک ، برگه آلو، انجیر خشک و کشمش که منابع خونی از آهن هستند.

10. استفاده ازغلات و حبوبات جوانه زده .

11. شست وشو و ضد عفونی کردن سبزی هایی که استفاده می کنید.

12. شستن کامل دست ها با آب و صابون ، قبل از تهیه مصرف غذا و پس ازهر باراجابت مزاج .

13. مصرف روزانه یک قرص آهن از پایان ماه چهارم بارداری تا سه ماه پس از زایمان در زنان باردار.

14. مصرف قطره آهن هم زمان با شروع تغذیه تکمیلی تا پایان 2 سالگی در کودکان .

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

عوارض‌ جانبي اهن‌IRON:سردرد،پارستزي،ارترالژي،ميالژي،سرگيجه،ضعف،سنكوپ، هيپو تانسيون،تاكيكاردي،دردپره كورديال،ديس ريتمي هاي كشنده،راش ،كهير، تهوع استفراغ، طعم فلزي،تغيير رنگ پوست،زخم، التهابو ابسه استريل در محل تزريق عضلاني،فلبيتدر صورت تزريق وريدي،انافيلاكسي،هموسيدروز،لنفادئو پاتي،رژيو نال،
عوارض جانبي VITAMIN C:
سرگيجه(به دنبال تزريق سريع وريدي) درد درمحل تزرق،اسهال،سوزش سردل،سنگهاي كليه اگزالات يا اورات،اروزيون دنداني به دنبال استفاده طو لاني از قرص هاي جويدني

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.

[pejuhesh234]

.